Zespół badaczy kierowany przez prof. Piotra Trzonkowskiego w firmie PolTREG pracuje nad nowatorską, drugą generacją terapii z wykorzystaniem limfocytów T regulatorowych. Nowa metoda umożliwi dostarczanie komórek odpornościowych bezpośrednio do obszaru, gdzie rozwija się choroba autoimmunologiczna. Rozwiązanie to ma także objąć ochrona patentowa w Stanach Zjednoczonych.
Technologia, rozwijana na licencji Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, obejmuje proces produkcji antygenowo-specyficznych limfocytów T (CellTrAg – PTG-020), które mają zastosowanie w klinicznej immunoterapii.
Limfocyty T regulatorowe, czyli TREG, to naturalni strażnicy organizmu, którzy kontrolują reakcje układu odpornościowego, chroniąc go przed atakowaniem własnych tkanek. Gdy tych komórek brakuje, układ immunologiczny może uszkadzać narządy, co prowadzi do chorób takich jak cukrzyca typu 1, Hashimoto czy stwardnienie rozsiane.
GUMed był światowym pionierem w zastosowaniu tych komórek u pacjentów. Od 2007 r. zespół prof. Trzonkowskiego prowadził badania nad terapią u chorych po przeszczepach szpiku z powikłaniem GvHD. Następnie z inicjatywy badaczy powstała firma PolTREG, spin-off Uniwersytetu, zbudowana na solidnych fundamentach prowadzonych od lat badań.
– Nasza pierwsza generacja terapii polega na pobraniu od pacjenta limfocytów TREG, ich namnażaniu w laboratorium i ponownym podaniu choremu. W ciągu dwudziestu lat przeprowadziliśmy pięć badań klinicznych, wszystkie finansowane w Polsce i realizowane lokalnie. Obecnie nasza metoda jest w trakcie oceny Komisji Europejskiej pod kątem rejestracji – wyjaśnia prof. Trzonkowski.
W styczniu 2026 r. Europejska Agencja Leków (EMA) zaakceptowała wniosek o rejestrację preparatu PolTREG-T1D (PTG-007) w ramach procedury centralnej. – Jeśli wszystko pójdzie pomyślnie, będzie to pierwsza terapia komórkowa stworzona w Europie Środkowo-Wschodniej zatwierdzona przez EMA i przeznaczona do leczenia cukrzycy. Już dziś terapia ta jest podawana w formule wyjątku szpitalnego w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku – dodaje naukowiec.
Mimo skuteczności i bezpieczeństwa, metoda pierwszej generacji miała pewne ograniczenie – przekazywane limfocyty TREG nie trafiały wyłącznie do chorych tkanek, lecz także do innych miejsc w organizmie.
Co ważne, druga generacja terapii, którą rozwija zespół PolTREG i prof. Trzonkowski, ma rozwiązać ten problem. Naukowcy nadali limfocytom TREG specyficzność antygenową, czyli swoisty „biologiczny adres”, który pozwala skierować je dokładnie tam, gdzie toczy się choroba. Na przykład w cukrzycy typu 1 limfocyty trafiają do trzustki, a w stwardnieniu rozsianym – do mózgu, w reumatoidalnym zapaleniu stawów – do stawów, a w przypadku nieswoistych zapaleń jelit – do jelit.
Profesor obrazuje to jako wyposażenie komórek w system nawigacji biologicznej: – Komórki są uczone, by nie wędrowały losowo, lecz precyzyjnie docierały do chorego miejsca – podkreśla.
Takie rozwiązanie może znacząco poprawić skuteczność terapii oraz bezpieczeństwo pacjentów. – Dzięki temu pacjent ma znacznie większe szanse na pozytywną odpowiedź na leczenie – ocenia ekspert.
Prof. Trzonkowski wskazuje, że potencjalnych zastosowań terapii jest mnóstwo. – W medycynie znamy około 80 chorób autoimmunologicznych, które mogłyby skorzystać z tego rodzaju leczenia – dodaje.
Ostatnio technologia otrzymała decyzję o przyznaniu patentu w USA, po wcześniejszym zabezpieczeniu jej praw patentowych w Europie i Japonii. Gdański Uniwersytet Medyczny pozostaje właścicielem wynalazku, natomiast wyłączną licencję posiada spółka PolTREG, której prezesem i współzałożycielem jest prof. Trzonkowski.
Co dalej z terapią TREG drugiej generacji?
Badacz ocenia, że rozwój nowej generacji terapii potoczy się szybciej niż jej poprzedniczki i potrwa około pięciu-sześciu lat.
Równolegle prowadzone są badania nad zapobieganiem cukrzycy typu 1 u osób zagrożonych chorobą, które jeszcze nie wykazują objawów.
– W 2025 roku rozpoczęliśmy w Polsce wiodące badanie kliniczne u dzieci będących w fazie przedobjawowej cukrzycy. Diagnostyka pozwala dziś wyłonić osoby, u których choroba na pewno się rozwinie. My planujemy zastosować u nich terapię TREG, by zapobiec rozwinięciu się schorzenia. Wyobraźmy sobie świat, gdzie cukrzyca typu 1 może zostać całkowicie wyeliminowana dzięki komórkom TREG – podkreśla prof. Trzonkowski.
Zespół badaczy pracuje również nad innowacją w postaci terapii in vivo, w której to pacjent otrzymuje instrukcję genetyczną w formie mRNA, dzięki której jego organizm sam produkuje potrzebne limfocyty TREG.
– Zamiast podawać komórki, dostarczamy informację „jak je stworzyć” – wyjaśnia profesor. – Taka terapia może być znacznie tańsza i bardziej dostępna, nawet kilkadziesiąt lub kilkaset razy tańsza od obecnych metod – dodaje.
Prof. Piotr Trzonkowski to uznany specjalista z zakresu immunologii, transplantologii oraz medycyny laboratoryjnej. Kieruje Katedrą Immunologii Klinicznej i Transplantologii GUMed, gdzie od lat prowadzi przełomowe badania nad limfocytami TREG w chorobach autoimmunologicznych, m.in. cukrzycy typu 1 i stwardnieniu rozsianym. Jest również współzałożycielem i prezesem spółki PolTREG S.A., która rozwija terapię komórkową TREG.
Za swoje pionierskie osiągnięcia otrzymał wiele prestiżowych nagród, m.in. Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w 2017 roku, uznawaną za najwyższe polskie wyróżnienie naukowe.
