– Dziś uczniowie bardzo często wybierają najprostsze drogi do zdobywania wiedzy. Zamiast tradycyjnego czytania podręczników i systematycznego powtarzania materiału, korzystają z krótkich filmów na TikToku czy YouTube. Otrzymują tam skoncentrowane porcje informacji, które czasem są nawet atrakcyjnie podane, jednak przez to zapominają, jak pracować z tekstem źródłowym – tłumaczy Karolina, nauczycielka w toruńskiej podstawówce.
Badania PBI/Gemius wskazują, że ponad 2 miliony dzieci między 7. a 14. rokiem życia w Polsce korzysta z TikToka – to aż 65% tej grupy wiekowej. Co więcej, młodzi szukają tam nie tylko rozrywki, ale także krótkich, edukacyjnych video, które mają im ułatwić zrozumienie materiału przerabianego w szkole. To przykład tak zwanej nanonauki – uczenia się poprzez szybkie, kilkudziesięciosekundowe filmy. – Doskonale rozumiem ten trend. Praca z książką, robienie notatek i opracowywanie materiału potrafi zająć wiele godzin, a dla wielu to strata czasu. Włączają donc TikToka i skupiają się tylko na najistotniejszych punktach, czyli swego rodzaju esencji wiedzy – dodaje nauczycielka.
ChatGPT i krótkie formy – nowi nauczyciele?
Popularne platformy takie jak TikTok, YouTube Shorts czy Instagram Reels stały się dla młodych często „nauczycielami” pokazującymi treści w skondensowanej formie. Zarówno uczniowie, jak i ich rodzice dostrzegają tę zmianę, choć pojawiają się też wątpliwości dotyczące skutków takiej edukacji.
TikTok bywa dla mnie niezastąpiony – minuta na telefonie potrafi zastąpić wiele stron materiału. Powtarzałam sobie tak wiedzę przed maturą, bo zamiast wertować streszczenia, miałam jasno przedstawione kluczowe informacje – przyznaje Magda, tegoroczna maturzystka.
– Oprócz krótkich wideo korzystam również z chatGPT. Wystarczy wpisać pytanie, a chatbot wyjaśni wszystko szczegółowo, jeśli coś jest dla mnie niezrozumiałe. To były takie bezpłatne korepetycje w domu, które pomogły mi poprawić oceny – zauważa.
Czy to oznacza, że TikTok i podobne platformy faktycznie ułatwiają młodzieży szybkie przyswajanie wiedzy? Odpowiedź nie jest jednoznaczna. – Jeśli filmiki stają się głównym źródłem informacji, spada motywacja do sięgania po książki i dłuższe opracowania. Negatywnie odbija się to na umiejętności czytania ze zrozumieniem, pisania oraz ogólnej wiedzy uczniów – podkreśla Karolina.
Ola, mama nastolatki, zauważa dużą zmianę w podejściu do nauki: – Młodzi korzystają z chatGPT i mediów społecznościowych niemal na co dzień, ale czytanie książek, nawet lektur, traktują jak przestarzałą metodę. Dla mojej córki przeglądanie streszczeń w internecie jest o wiele szybsze niż analizowanie trudnego języka w oryginalnych tekstach.
Technologia daje ogromne możliwości – sztuczna inteligencja i platformy edukacyjne pomagają łatwo zdobywać wiedzę z domu. Jeśli dziecko korzysta z nich z rozwagą, jestem jak najbardziej za. Najważniejsze jednak, by nie utracić własnego myślenia – zaznacza Justyna, mama maturzysty Bartka.
Kiedy TikTok zaczyna przeszkadzać w nauce?
TikTok jest stworzony tak, aby zatrzymywać uwagę użytkowników jak najdłużej, także najmłodszych. Za pomocą algorytmów aplikuje im kolejne, idealnie dopasowane filmy, często bez wyraźnego zakończenia czy przerw. W efekcie uczniowie otrzymują mocno uproszczone i podane bez wysiłku informacje, co sprawia, że nauka schodzi na drugi plan.
Specjaliści określają ten efekt mianem „TikTok Brain” – mózg nastolatka przyzwyczaja się do szybkich, intensywnych, zmieniających się bodźców, które dostarcza to przesuwanie palcem po ekranie. Badania pokazują, że taki styl konsumowania treści utrudnia skupienie się na mniej dynamicznych zadaniach, jak czytanie podręcznika czy rozwiązywanie zadań matematycznych.
Coraz więcej krajów wprowadza surowsze zasady korzystania z TikToka. Australia podniosła minimalny wiek użytkownika do 16 lat. Jednak nauczyciele podkreślają, że same zakazy nie wystarczą – niezbędna jest świadomość, że to tylko wsparcie w nauce, a nie jej fundament.
Nie chodzi o zakazy, bo na TikToku jest mnóstwo wartościowych kont edukacyjnych. Polecam uczniom chociażby Adama Mirka, który świetnie tłumaczy chemię i biologię, a także obala mity, które krążą wśród młodzieży. Uwielbiam również kanał „Historia bez Cenzury” Wojtka Drewniaka. Niemniej jednak, nawet najlepsze filmy nie zastąpią książek – podkreśla Karolina.
– W moich klasach często puszczam wybrane filmiki z TikToka i później dyskutuję z uczniami o ich zawartości. To sposób na pokazanie, jak korzystać z tych źródeł z głową – dodaje nauczycielka.
