Czy influencerzy przesadzili reklamując produkty dla najmłodszych? Po nałożeniu kar na Wojana i Paliona, eksperci podzielili się swoimi opiniami. Katarzyna Bosacka nazwała tę sytuację „rażącym naruszeniem”, a inni rozmówcy zgodnie podkreślają, jak ważna jest szczególna ochrona dzieci przed reklamą.
13 lipca pojawiły się doniesienia o zarzutach UOKiK wobec popularnych youtuberów – Wojana i Paliona. Sprawa tę wywołała głośną debatę na temat granic odpowiedzialności twórców internetowych względem młodej widowni. Urząd zarzuca im, że promując napoje i różne produkty, stosowali nieetyczne metody marketingowe, wprost nakłaniając dzieci do zakupów i wywierając na nie niedozwoloną presję. Eksperci z różnych branż podkreślają, że w przypadku maluchów wymagana jest znacznie większa odpowiedzialność niż przy reklamie skierowanej do dorosłych.
Kim jest Wojan? Sposób, w jaki 26-letni youtuber zbudował swoje imperium na bazie Minecrafta i własnej marki
Tomasz Wojtas, znany jako Wojan, zdobył sławę dzięki swoim filmom o grze Minecraft. Prowadzi trzy kanały na YouTubie: Wojan Games, Wojan oraz Wojan Plus, które razem mają prawie siedem milionów subskrybentów, a nowe materiały często osiągają od 200 do 300 tysięcy wyświetleń. Jego główną grupą odbiorców są dzieci w wieku od 7 do 12 lat.
Jego działalność to jednak więcej niż tylko nagrywanie filmów. Stworzył rozbudowany biznes obejmujący m.in. napoje Wojanek, lody, słodycze, ubrania, plecaki, pościel, okulary, breloki oraz szkolne gadżety. Produkty są dostępne zarówno w sklepie internetowym, jak i w popularnych sieciach handlowych, trafiając do młodych klientów w całym kraju.
Kampanie promocyjne prowadzone są przede wszystkim na jego kanałach YouTube, gdzie pojawiają się hasła takie jak: „Już wszyscy kupili, a ty jeszcze nie?”, „Chcesz zacząć szkołę jak prawdziwy sigma? Sprawdź Wojan Shop!”, „Wpadnijcie do Żabek, bo Wojanki szybko znikają”. To właśnie tego typu przekazy zwróciły uwagę UOKiK, który uznał, że mogą wywierać niedopuszczalną presję na dzieci, odwołując się do strachu przed wykluczeniem i brakiem produktu.
Skala przedsięwzięcia Wojana jest także widoczna w wynikach finansowych – według danych z BizRaportu, spółka Wojan Group w 2024 roku zanotowała przychody na poziomie 29,4 mln zł i zysk netto około 7,5 mln zł.
Fenomen Wojana to jednak nie tylko sprzedaż. Twórca buduje wizerunek sympatycznego, pogodnego kolegi sprzyjającego młodej widowni. W swoich filmach unika wulgaryzmów, prezentując lekkie, rozrywkowe materiały typu Let’s Play, co zdobywa zaufanie zarówno dzieci, jak i rodziców. To sprawia, że polecane produkty są często postrzegane przez dzieci bardziej jako rekomendacje ulubionego youtubera niż tradycyjna reklama.
Zarzuty UOKiK wobec Wojanka i Paliona. Kuba Wątor zwraca uwagę na cienką granicę między zabawą a reklamą
Urzędnicy UOKiK zauważyli, że reklama Wojana często była wplatana bezpośrednio w rozgrywkę Minecrafta i inne rozrywkowe treści, przez co różnice między zabawą a promocją stawały się praktycznie niezauważalne. W filmach pojawiały się komunikaty odwołujące się do presji rówieśniczej oraz ograniczonej dostępności produktów, a także obietnic wyjątkowych korzyści posiadania ich.
Znany dziennikarz i analityk influencerów, Kuba Wątor, ocenia, że działania UOKiK są konieczne i mogą wyznaczyć ważny precedens dla branży. – To dobrze, że urząd dokładnie bada influencerów, bo tam potrzeba porządków. – podkreślił na początku rozmowy.
„Moim zdaniem Wojan i Palion łamali przepisy, stosując tak bezpośrednią reklamę wobec dzieci, które jeszcze nie potrafią świadomie analizować informacji i krytycznie patrzeć na świat.”
Podkreślił jednocześnie, że problem dotyczy wielu influencerów. – Wielu żongluje granicą prawa, byle tylko maksymalnie zarobić, licząc na krótkotrwałą sławę i wyciskając z niej ile się da, nawet jeśli cierpią przy tym nieświadome dzieci. – dodał.
Podobne spostrzeżenia miał także youtuber Maciej Dąbrowski. Podkreślił, że czasem trudno określić, do kogo trafiają konkretne treści, jednak w przypadku promocji produktów skierowanych do dzieci powinno być to jasne. – Skoro sprzedajesz napoje z sokiem, powinieneś brać pełną odpowiedzialność za ich skład i sposób reklamowania.
Katarzyna Bosacka: „Nie bądźcie barankami – nie idźcie za Wojankiem!”
Katarzyna Bosacka, prezenterka i specjalistka ds. żywienia, zwróciła uwagę nie tylko na sposób reklamy, ale również na jakość produktów promowanych przez influencera.
„Szczerze mówiąc, mam nadzieję, że zostaną nałożone najwyższe możliwe kary. To skandal wciskać dzieciom napoje z pulpy, czyli przetworzonego, taniego zagęszczonego soku jabłkowego – tak naprawdę wodę z cukrem, jeszcze dodatkowo dosłodzoną.”
Dodała, że przekaz marketingowy może fałszować obraz tych produktów, podkreślając brak szkodliwych dodatków, podczas gdy w rzeczywistości są one wypełnione głównie wodą i cukrem. – Cukier jest przecież również konserwantem, a w jednej butelce jest prawie pięć łyżeczek – to dzienna dawka cukru dla dziesięciolatka, a dla pięciolatka nawet o połowę większa. – alarmowała.
Krytykowała też inne produkty z oferty, np. lody zawierające kilkadziesiąt niezdrowych składników. – Jak można tak oszukiwać dzieci i to w tak bezpośredni sposób? Rodzicom i młodym fanom powiem jedno: nie bądźcie barankami, nie dajcie się Wojankowi!
Michał Wrzosek: influencerzy mają potężny wpływ na wybory żywieniowe dzieci
Dietetyk i przedsiębiorca Michał Wrzosek zwrócił uwagę na wagę odpowiedzialności, jaką mają twórcy promujący produkty dla najmłodszych. – Jeśli głównymi odbiorcami są dzieci, influencer powinien dwa razy zastanowić się, co reklamuje. Mają oni ogromny wpływ na decyzje młodych osób i to jest wielka odpowiedzialność.
„Dzieci nie rozróżniają reklam od poleceń influencerów tak jak dorośli. Jeśli dana osoba jest lubiana, ufają jej bezgranicznie. Dlatego współpraca skierowana do nich musi być przemyślana.”
Zapewnił, że reklama wpływa nie tylko na zakup produktu, ale również na nawyki żywieniowe, które mogą się utrwalać na lata. – To nie tylko kwestia sprzedaży, lecz także kształtowanie zdrowych lub niezdrowych przyzwyczajeń.
Jedność ekspertów: dzieci potrzebują szczególnej ochrony przed agresywnym marketingiem
Choć specjaliści poruszają różne zagadnienia – od prawa, przez etykę marketingu, po kwestie zdrowotne – ich opinie zbieżne są w jednym: dzieci to wyjątkowa grupa odbiorców, niezdolna do pełnej oceny przekazów reklamowych.
To właśnie na tym opierają się działania UOKiK, który w przypadku potwierdzenia nieuczciwych praktyk mógłby nałożyć na firmy nawet 10% rocznego obrotu. Dodatkowo, zarządzającemu Wojan Group grozi kara do dwóch milionów złotych.
