W latach 90. Nikodem Skotarczak, znany jako Niko, uchodził za wpływowego ojca chrzestnego trójmiejskiej mafii i jednego z najgroźniejszych gangsterów w Polsce. Jego pełne zwrotów akcja życie to gotowy scenariusz na sensacyjny serial, a nawet trzy dekady po jego śmierci wciąż nie rozwiano wszystkich zagadek dotyczących okoliczności jego zabójstwa.
Przełom lat 80. i 90. to czas transformacji Polski, gdy pojawiały się nowe, często nielegalne biznesy. To również okres rozkwitu mafii, czerpiących ogromne zyski z przemytu alkoholu, handlu kradzionymi samochodami, hazardu czy usług seksualnych. Tylko że ich szybki rozrost wywołał też brutalne walki o kontrolę nad terytoriami i wpływami – starcia pełne krwi i ofiar, wśród których znalazł się także Niko, stojący na czele trójmiejskiej mafii.
Życie Nikodema Skotarczaka to opowieść pełna dramatów i niezwykłych wydarzeń. Z zamiłowaniem do życia w blasku reflektorów pojawił się nawet w filmie „Sztos” i sponsorował klub piłkarski Lechia Gdańsk. Jego słynne ucieczki z więzienia na stałe zapisały się w historii kryminalistyki. Jednak w 1998 roku nawet on, rzekomy król polskiego podziemia, nie mógł już czuć się bezpieczny – jego żywot zakończyła śmierć w gdańskiej agencji towarzyskiej Las Vegas, a do dziś nie poznano tożsamości ani motywów sprawców przestępstwa.
Kariera i życie Nikosia – gangster i showman
Urodzony 29 czerwca 1954 roku w Gdańsku Nikodem słynął z dewizy „lepiej żyć rok jak tygrys, niż sto lat jak owca”. Choć ukończył szkołę ogrodniczą, szybko zrezygnował z pracy w tym zawodzie. Swoją drogę rozpoczynał jako ochroniarz w klubach nocnych w Trójmieście (m.in. Lucynka, Maxim), gdzie nawiązał ważne kontakty. Jeszcze w latach 70. stał się paserem samochodowym, a potem rozwinął działalność na całą Polskę, sprowadzając auta z Niemiec i Austrii.
Jak się okazuje, wiele osób z jego otoczenia miało powiązania z milicją i służbami bezpieczeństwa, co ułatwiało legalizację kradzionych samochodów. Ekspert Krzysztof Wójcik tłumaczy, że Skotarczak wykorzystywał kontakty z byłymi esbekami i policjantami, którzy pomagali mu w prowadzeniu nielegalnych interesów.
Samochody luksusowych marek, takich jak Audi, były wtedy w Polsce towarem pożądanym przez przedstawicieli elit PZPR, służby, duchowieństwo czy inne wpływowe osoby. Jednak Polska zaczęła mu coraz bardziej ciążyć, więc wyjechał do Niemiec, gdzie założył sklep z elektroniką, będący przykrywką dla przestępczych działań. Choć trafił do niemieckiego więzienia Berlin-Tegel, szybko uciekł, podszywając się pod brata i wymieniając z nim ubrania podczas odsiadki – co służby zorientowały się z opóźnieniem.
Barwne życie osobiste Nikosia
Znany z eleganckiego stylu i charyzmy Niko miał burzliwe życie uczuciowe. W młodym wieku zdecydował się na pierwszy ślub, choć jego wybranka była już w ciąży. Po narodzinach syna Piotra rodzina przeżyła poważny cios – matka dziecka zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach. Niko szybko znalazł nową partnerkę w osobie Haliny Ostrowskiej, która pochodziła z rodziny powiązanej z przestępczymi środowiskami. Dzięki kontaktom jej brata, znanego jako „Piękny Ricardo”, rozwinął swoje interesy również na emigracji.
Choć miał również związek z Edytą, z którą doczekał się córki Natalii, związek ten zakończył się rozwodem z powodu częstych zdrad Skotarczaka. Na początku lat 90., ukrywając się w Krakowie przed policją, poznał Edytę, swoją trzecią żonę i matkę dwójki jego dzieci. Jednak ich szczęście trwało krótko. W 1993 roku Niko został skazany na dwa lata więzienia za posługiwanie się fałszywym paszportem i ucieczkę z policyjnego konwoju, choć i tym razem udało mu się wyjść przed terminem.
Upadek i śmierć „króla mafii”
W październiku 1996 roku wszczęto kolejny proces przeciwko Nikodemowi, oskarżonemu o kierowanie grupą przestępczą i przestępstwa samochodowe. Mimo poważnych zarzutów uniknął ponownego więzienia i nawet zagrał w filmie „Sztos” w 1997 roku. Jednak 24 kwietnia 1998 roku doszło do tragicznego zdarzenia – podczas wizyty w gdańskiej agencji towarzyskiej Las Vegas dwaj zamaskowani mężczyźni wszczęli strzelaninę, która zakończyła się egzekucją Nikosia. Zamachowcy oddali strzały z bliskiej odległości, a tożsamość sprawców pozostaje nieznana po dziś dzień.
Teorie dotyczące motywów i organizatorów zabójstwa są różne. Pojawiły się sugestie o konflikcie z szefami mafii Dzikiej Ośmiornicy, zatargach z Pruszkowem, sporach narkotykowych na południu Polski, czy zatargach z „królem spirytusu” Carringtonem z Dolnego Śląska. Nie brakuje również hipotez o udziale Nikosia w śmierci wysokiego rangą policjanta – generała Marka Papały. W ostatnich latach pojawiły się nowe informacje o rzekomym zleceniu zamachu przez osoby ze środowiska mafijnego i tożsamości zabójców, jednak pełna prawda wciąż pozostaje niejasna.
Nie tylko śmierć gangstera budzi kontrowersje – wzburzenie wywołał też jego pogrzeb, gdy proboszcz odmówił udzielenia tradycyjnego katolickiego pożegnania, argumentując, że Niko nie zasługuje na taki ceremoniał. Dopiero interwencja arcybiskupa Gdańska Tadeusza Gocowskiego umożliwiła zorganizowanie nabożeństwa.
Śmierć i życie Nikosia wciąż fascynują opinię publiczną. W 2022 roku powstał film „Jak pokochałem gangstera”, gdzie w rolę głównego bohatera wcielił się Tomasz Włosok. Również Edyta Skotarczak wydała książkę zatytułowaną „Niko: Ruletka życia”. Pod pseudonimem Tadeusza Batyra, którym posługuje się Karol Nawrocki, prezydent RP, ukazała się w 2018 roku pozycja „Spowiedź Nikosia zza grobu”.
