Otrzymanie darowizny wiąże się najczęściej z koniecznością zapłaty podatku. Ale co, gdy darczyńca zmienia zdanie i cofa darowiznę? Fiskus nie uznaje tego za anulowanie podatku i nie zamierza zwracać już uiszczonej kwoty. Jednakże ostatnie orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego daje nadzieję osobom, które znalazły się w takiej sytuacji.
W świetle prawa darowizna oznacza nieodpłatne przekazanie rzeczy lub praw innej osobie, bez oczekiwania żadnej zapłaty. To właśnie ten fakt rozróżnia ją od innych form transferu majątku.
Problemy podatkowe pojawiają się zwłaszcza, gdy podarowany ma konkretną wartość – na przykład chodzi o samochód, nieruchomość czy drogi sprzęt. W takich przypadkach trzeba zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego, a obdarowany często płaci podatek, zależny od wartości i relacji z darczyńcą.
Zmiana decyzji darczyńcy – co z podatkiem?
Po przekazaniu wartościowego przedmiotu i opłaceniu podatku nieraz zdarza się, że darczyńca chce odwołać darowiznę i odzyskać przedmiot. Niestety, odwołanie darowizny nie oznacza automatycznego zwrotu podatku przez fiskusa. Taki obowiązek nie jest przewidziany w przepisach.
Potwierdza to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 2017 roku, który uznał, że zwrot przedmiotu darowizny po jej odwołaniu nie unieważnia pierwotnego zobowiązania podatkowego.
Co prawda, trafiają się też wyroki innego rodzaju – w wyjątkowych przypadkach sądy orzekały o konieczności zwrotu podatku. Najnowszy wyrok NSA z sierpnia 2024 roku wskazuje, że w szczególnych warunkach cofnięcie darowizny i zwrot przedmiotu mogą czynić pobranie podatku niezgodnym z konstytucją. Jednak eksperci zalecają ostrożność w interpretowaniu tego orzeczenia.
„Wyrok ten dotyczy niezwykłej sytuacji i brakuje jasnych przepisów, które mówiłyby, że odwołanie darowizny zwalnia z obowiązku podatkowego. W praktyce organy skarbowe nadal nie zwracają już zapłaconego podatku” – tłumaczy radczyni prawna Katarzyna Siwiec.
W podobnej sprawie podatniczka, która przyjęła darowiznę wartą 1,2 mln zł od podopiecznej, musiała zapłacić ponad 200 tys. zł podatku. Po tym jak ufundująca darowiznę kobieta zwróciła miastu przyznane wcześniej odszkodowanie, co skutkowało anulowaniem darowizny, podatniczka zwróciła kwotę i poinformowała o tym fiskusa. Urząd jednak nie zgodził się na zwrot podatku.
Naczelny Sąd Administracyjny w tej sytuacji opowiedział się po stronie podatniczki, stwierdzając, że poniesienie takiego podatku byłoby niesprawiedliwe i stanowiłoby quasi-konfiskatę majątku.
Eksperci apelują o szczegółowe dokumentowanie darowizn, zwłaszcza w rodzinie, by uniknąć sporów z urzędem skarbowym przy zwrocie darowizny. Okazuje się, że cofanie darowizn to sytuacja, która zdarza się częściej, niż mogłoby się wydawać.
Jak uniknąć kłopotów? Pilnuj limitów i procedur
Od 2026 roku obowiązują nowe limity dotyczące kwot wolnych od podatku przy spadkach i darowiznach. Bez konieczności odprowadzania podatku można otrzymać od jednej osoby:
- 36 120 zł – w pierwszej grupie podatkowej (np. rodzice, dzieci, teściowie);
- 27 090 zł – w drugiej grupie (np. wujkowie, siostrzeńcy);
- 5 733 zł – w trzeciej grupie (osoby niespokrewnione lub dalsi znajomi).
Najbliższa rodzina (małżonkowie, dzieci, rodzice, rodzeństwo) może przekazywać sobie dowolne sumy bez podatku, pod warunkiem spełnienia dwu podstawowych warunków. Po pierwsze, transfer środków finansowych musi odbywać się przelewem bankowym lub przekazem pocztowym – gotówka wyklucza prawo do ulgi. Po drugie, darowizna musi być zgłoszona do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od jej otrzymania, inaczej konieczne będzie odprowadzenie podatku.
