Zakład Ubezpieczeń Społecznych zdecydował się na znaczne podniesienie wynagrodzeń lekarzy orzeczników – pensje mają sięgnąć nawet 20 tysięcy złotych brutto. Ta decyzja wynika z problemów z niedoborem kadry medycznej oraz potrzebą przygotowania instytucji do nadchodzącej reformy orzecznictwa. Tymczasem pozostali pracownicy ZUS domagają się podwyżki w wysokości 1200 zł, a prawie 98% osób biorących udział w referendum poparło możliwość strajku generalnego, który nie został jeszcze formalnie ogłoszony.
Pensje zasadnicze zatrudnionych na etatach lekarzy orzeczników będą wynosić od około 14,2 tys. do 20 tys. zł brutto miesięcznie, co oznacza wzrost w porównaniu z poprzednim poziomem od 11 do 14 tys. zł brutto. Podwyżki mają na celu zasypanie wakatów i pomoc w adaptacji do zmian planowanych od stycznia 2027 roku.
Jak zmieniają się zasady płac dla lekarzy w ZUS?
Od połowy lipca obowiązują nowe zasady wynagrodzeń dla lekarzy i innych przedstawicieli medycznych pracujących w ZUS, powiązane teraz z przeciętną wynagrodzeń w kraju. Naczelny lekarz ma otrzymywać od 17,8 tys. do 26,7 tys. zł brutto, natomiast główny lekarz orzecznik zarobić może od 16,5 tys. do 24 tys. zł brutto miesięcznie.
Ważne jest jednak to, że te nowe widełki dotyczą tylko zatrudnionych na umowę o pracę, podczas gdy lekarze współpracujący na umowach cywilnoprawnych (np. B2B) mają inne zasady wynagradzania. ZUS podkreśla, że podwyżki są konieczne, aby przyciągnąć i utrzymać kadrę medyczną, ale pojawiają się w chwili nasilenia konfliktu płacowego wśród innych pracowników.
Pracownicy ZUS grożą strajkiem z powodu niskich płac
Trwający od października 2025 roku spór zbiorowy dotyczy głównie żądań podwyżek o 1200 zł brutto oraz rekompensat za obsługę dodatkowych programów społecznych, takich jak 800 plus czy Aktywny Rodzic. 17 czerwca doszło do dwugodzinnego strajku ostrzegawczego, w którym wzięło udział blisko 73% obecnych pracowników.
Referendum strajkowe przeprowadzone po proteście wykazało, że aż 97,56% głosujących jest za strajkiem generalnym, chociaż oficjalna data i zasady takiego protestu nie zostały jeszcze ustalone.
Władze ZUS podważają jednak znaczenie wyniku referendum, argumentując, że prezes Zakładu rozpoczął już negocjacje ze związkami zawodowymi. Mimo to rozmowy prowadzone w połowie lipca nie przyniosły porozumienia, a związki ostrzegają, że jeśli postulaty płacowe nie zostaną spełnione, mogą rozpocząć przygotowania do nieokreślonego w czasie strajku.
Walka o podwyżkę: żądane 1200 zł kontra propozycja 220 zł
Zarząd ZUS zaproponował obecnie 220 zł brutto podwyżki oraz jednorazową nagrodę około 4 tys. zł, lecz związkowcy oceniają tę ofertę jako niewystarczającą. Wskazują, że Zakład w ostatnich latach przejął wiele nowych obowiązków bez proporcjonalnej poprawy warunków pracy oraz liczebności personelu.
Pracownicy domagają się także wzrostu zatrudnienia, ograniczenia nadgodzin i przeciwdziałania mobbingowi. ZUS ostrzega jednak, że żądana podwyżka oznaczałaby rosnące koszty wynagrodzeń o ponad miliard złotych w przyszłym roku, co przewyższa możliwości budżetowe instytucji.
Dodatkowe napięcia wywołał też sposób podziału funduszy na płace — większość pieniędzy ma zostać przeznaczona na podwyżki dla lekarzy orzeczników, podczas gdy przeciętni pracownicy oferowaną podwyżkę widzą dopiero na poziomie 220 zł brutto.
Niedobór lekarzy i wyzwania kadrowe
Według danych z marca 2024 roku blisko 37% stanowisk lekarzy orzeczników pozostawało nieobsadzonych. ZUS zatrudnia 649 lekarzy na około 500 etatach oraz współpracuje z kilkudziesięcioma specjalistami w ramach umów cywilnoprawnych. Nie jest jasne, ile aktualnie wynosi liczba wakatów, ale obecna sytuacja raczej wskazuje na zwiększający się problem.
Średni wiek lekarzy orzeczników przekracza 60 lat, co oznacza, że liczby lekarzy wkrótce może jeszcze być mniej. Młodzi medycy z kolei coraz chętniej wybierają bardziej rentowne i atrakcyjne formy zatrudnienia poza administracją publiczną, nawet pomimo wysokich ofert płacowych ZUS.
ZUS traci na konkurencyjności względem rynku medycznego
Kompleksowe zestawienie wynagrodzeń lekarzy jest trudne, ponieważ większość z nich pracuje na kontraktach, prowadzi prywatne praktyki lub łączy różne źródła dochodów. W niektórych specjalizacjach kontraktowe stawki są znacznie wyższe niż maksymalne pensje oferowane na etatach w ZUS.
Dodatkowo specyfika pracy lekarza orzecznika, który nie leczy pacjentów, a ocenia stan zdrowia wyłącznie w celu decyzji ZUS, nie przemawia do części lekarzy, szczególnie tych młodszych, dla których praca kliniczna jest bardziej atrakcyjna.
Kto dziś może pracować jako lekarz orzecznik?
Do niedawna stanowiska te były zarezerwowane dla specjalistów zatrudnionych na umowę o pracę. Od kwietnia 2026 roku ZUS wprowadził większą elastyczność, umożliwiając współpracę także na podstawie umów o świadczenie usług, co ma ułatwić pozyskanie nowych lekarzy.
Dodatkowo standardy zostały złagodzone – orzecznikami mogą być nawet lekarze w trakcie specjalizacji oraz ci z co najmniej pięcioletnim doświadczeniem, bez konieczności posiadania pełnej specjalizacji. Niektóre orzeczenia mogą również wydawać fizjoterapeuci i pielęgniarki z odpowiednimi kwalifikacjami.
Wynagrodzenia zasadnicze dla zatrudnionych pielęgniarek i fizjoterapeutów sięgają od około 10,7 tys. do 15,6 tys. zł brutto, w zależności od stanowiska.
Czekając na reformę – dwa wyzwania dla ZUS
Od stycznia 2027 roku mają wejść w życie kolejne zmiany w procedurach orzecznictwa, które mają je uprościć i przyspieszyć. Jednak bez wystarczającej kadry medycznej nawet najlepsze przepisy mogą pozostać nieskuteczne.
ZUS musi wzmocnić zespół lekarzy, jednocześnie rozwiązując konflikt z pozostałymi pracownikami, bez których realizacja zadań instytucji jest niemożliwa. Tej chwili nie towarzyszy jeszcze formalny strajk generalny, ale wyniki referendum pokazują, że pracownicy są mocno zdeterminowani. Brak kompromisu może oznaczać poważne wyzwania dla funkcjonowania całej instytucji w czasie wprowadzania reform.
