12 czerwca 2026 r. zapisał się jako ważny dzień dla polityki migracyjnej Unii Europejskiej – tego dnia w życie weszła największa od lat reforma prawa azylowego.
Magnus Brunner, komisarz UE ds. migracji, zapowiada zwiększenie nadzoru na zewnętrznych granicach Wspólnoty, co ma odbić się na skuteczniejszym zarządzaniu falą migrantów.
Niemiecki minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt określa reformę jako przełomową, podkreślając, że zmiany już zaczynają przynosić wymierne efekty zarówno w Niemczech, jak i na szczeblu unijnym. – Razem z naszymi partnerami i sąsiadami chcemy konsekwentnie kontynuować tę politykę – mówił podczas spotkania ministrów UE.
Skrócone procedury na granicach i nowe mechanizmy
Kluczowym elementem nowej polityki jest zaostrzona kontrola na granicach wewnętrznych państw UE oraz możliwość zawracania osób ubiegających się o azyl już na granicy Niemiec, bez pełnego rozpatrywania wniosku. Działania te mają według Dobrindta ograniczyć napływ nieuzasadnionych zgłoszeń.
Reforma wprowadza nowy, Europejski System Azylowy (CEAS), który zakłada wstępną ocenę migrantów na zewnętrznych granicach. Osoby z krajów o niskim wskaźniku pozytywnie rozpatrzonych wniosków, takich jak Pakistan, Iran czy Nigeria, będą kierowane do przyspieszonych procedur i przebywać w ośrodkach o podwyższonym stopniu kontroli.
Zgodnie z danymi Eurostatu, wśród obywateli wymienionych państw sukces w uzyskaniu azylu osiąga mniej niż 20% wnioskodawców. Po nieprzekraczalnym terminie 12 tygodni osoby z negatywną decyzją mają być deportowane. Dodatkowo planowane jest rozszerzenie listy „bezpiecznych krajów”, co umożliwi częstsze odrzucanie wniosków.
Eksperci sceptyczni wobec skuteczności zmian
„Procedury graniczne istniały już wcześniej, teraz tylko stają się obowiązkowe. Problemy pozostają te same: deportacje pozostają trudne, a osoby bez przyznanego azylu mogą próbować przenosić się do innych krajów unijnych” – wskazuje Gerald Knaus, ekspert ds. migracji.
Zdaniem Knausa niejasne jest, jak reforma poradzi sobie w praktyce, zwłaszcza że za obsługę spraw azylowych nadal odpowiadają kraje pierwszego wjazdu, takie jak Włochy, Grecja czy Hiszpania, które mierzą się z ogromnym obciążeniem.
Kto składa wnioski i kto ich nie musi przechodzić?
Według Komisji Europejskiej większość azylantów w 2025 roku pochodziła z Afganistanu i Syrii, a wskaźnik pozytywnych decyzji dla nich przekracza 20%, dlatego nie podlegają oni przyspieszonej procedurze na granicach. Nadal jednak obowiązuje zasada odpowiedzialności krajów pierwszego wjazdu, które muszą rozpatrywać ich sprawy.
Dobrindt liczy, że nowe regulacje ułatwią odsyłanie migrantów z Niemiec do państw zobowiązanych do przyjęcia, deklarując współpracę m.in. z Włochami czy Grecją.
Kontrowersje wokół mechanizmu solidarności
Reforma zakłada także tzw. obowiązkową solidarność, czyli obowiązek innych państw UE do przejmowania części postępowań azylowych, co ma odciążyć kraje pierwszego przyjęcia. Jednak nie jest jeszcze jasne, jak mechanizm będzie funkcjonować w praktyce pod nadzorem Komisji Europejskiej.
Warto podkreślić, że Polska i Węgry sprzeciwiają się temu rozwiązaniu, a Niemcy – z powodu przeciążenia systemu – również nie zamierzają w najbliższym czasie uczestniczyć w tym mechanizmie.
Dlaczego spada liczba wniosków?
Od dwóch lat w Europie i szczególnie w Niemczech obserwowany jest wyraźny spadek liczby składanych wniosków azylowych. Dobrindt tłumaczy tę tendencję skutecznością kontroli na granicach wewnętrznych, które – jego zdaniem – są nadal konieczne, mimo że Komisja Europejska wzywa do ich stopniowego wycofania.
Z kolei eksperci dostrzegają w tym raczej wpływ zmieniającej się sytuacji geopolitycznej, zwłaszcza uspokojenie konfliktu w Syrii oraz spadek uciekinierów z tego kraju.
Ogromne zadania przed urzędnikami i plany na ośrodki powrotu
Wdrożenie reformy to spore wyzwanie dla niemieckiego Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców (BAMF), który musi zmodernizować systemy informatyczne, dostosować procedury i przeszkolić personel.
Niemcy oraz inne kraje pierwszego wjazdu – jak Grecja czy Włochy – są według Komisji Europejskiej wciąż w trakcie przygotowań, a pełna gotowość jest kwestią czasu.
Reforma zakłada także utworzenie ośrodków repatriacyjnych, które w Niemczech mają pomóc w szybkim odsyłaniu migrantów. Obecnie funkcjonują dwa takie ośrodki – w Hamburgu i Eisenhüttenstadt. Planowane są również centra powrotowe w państwach trzecich, jednak na razie to tylko projekt.
Dobrindt zapowiedział wskazanie do końca roku krajów partnerskich gotowych do współpracy, podkreślając, że kwestia ta pozostaje złożona i wymaga dalszych negocjacji.
