Okazuje się, że składnik obecny w wielu popularnych produktach spożywczych, takich jak lody, jogurty czy sosy, może negatywnie wpływać na zdrowie. Mowa o gumie ksantanowej, która zyskała ogromną popularność w przemyśle spożywczym, a co gorsza – często trafia do dań przeznaczonych dla najmłodszych.
Czym jest guma ksantanowa? To polisacharyd powstający podczas fermentacji węglowodanów przez bakterie Xanthomonas campestris – naturalne patogeny roślin, które m.in. powodują psucie się kapusty.
Wykorzystuje się ją głównie ze względu na właściwości zagęszczające, stabilizujące i żelujące. Guma ksantanowa to jeden z najczęściej dodawanych środków poprawiających konsystencję produktów takich jak lody, ciasta, sosy, jogurty czy makarony bezglutenowe. Sprawdza się także w napojach dla osób mających trudności z przełykaniem (dysfagią).
Badania przeprowadzone przez brazylijskich naukowców z Universidade Federal de Sao Paulo pokazały, jak guma ta wpływa na przewód pokarmowy. W eksperymencie, w którym szczury przez 10 tygodni otrzymywały ten składnik w diecie, zaobserwowano u nich stan zapalny okrężnicy, zmiany w mikroflorze jelitowej oraz osłabienie bariery jelitowej.
Jak guma ksantanowa oddziałuje na jelita?
Znaleziono zwiększoną liczbę komórek odpornościowych w ścianie jelita oraz podwyższone stężenia prozapalnych cytokin, takich jak IL-1beta oraz TNF-alfa, które nasilają stan zapalny. –
TNF-alfa jest powiązany z obumieraniem komórek jelita i pojawianiem się chorób zapalnych – wyjaśnia Alessandra Rischiteli, współautorka badań.
Stan zapalny był najintensywniejszy u gryzoni, które przyjmowały średnie oraz wysokie dawki gumy ksantanowej, co potwierdziły mikroskopowe analizy tkanek.
Dodatkowo, badania biochemiczne wykazały wzrost ilości białka klaudyna-2 w komórkach jelita – choć uczestniczy ono w formowaniu szczelnych połączeń nabłonka, jego nadmiar powoduje, że bariera jelitowa staje się bardziej przepuszczalna.
Nie zaobserwowano istotnych zmian w różnorodności mikrobioty, ale długotrwałe spożywanie gumy ksantanowej zaburzyło równowagę bakterii jelitowych, szczególnie zwiększając ilość bakterii z typu Elusimicrobiota, powiązanych ze stanami zapalnymi.
– To wyraźny sygnał dysbiozy, mimo braku większych zmian w dominujących grupach bakterii – podkreśla Rischiteli.
Guma ksantanowa – czy jest bezpieczna dla dzieci?
Specjalistka zaznacza, że nie chodzi o całkowite potępienie gumy ksantanowej, ale o konieczność dalszych badań obejmujących także ludzi.
Przypadkowe, sporadyczne spożywanie jej w niewielkich ilościach prawdopodobnie nie szkodzi, jednak codzienne przyjmowanie gumy oraz jej kumulacyjne efekty w organizmie budzą poważne wątpliwości.
Guma ksantanowa jest powszechna w produktach dla dzieci, osobach starszych oraz tych z problemami w przełykaniu. Poza tym znajduje się w wysoko przetworzonych artykułach spożywczych, suplementach i odżywkach białkowych. Dlatego światowe organizacje ds. żywienia ostrzegają przed nadmiernym spożyciem żywności z dużą ilością dodatków konserwujących i zagęszczających.
U osób z dysfagią, dla których guma jest często niezbędnym zagęstnikiem, zaleca się ostrożność i uzupełnianie diety np. probiotykami, aby złagodzić skutki uboczne. –
Monitoring stanu jelit oraz stosowanie działań ochronnych powinny być priorytetem – rekomenduje Rischiteli.
Wyniki badań mogą również tłumaczyć wcześniejsze doniesienia o poważnych problemach zdrowotnych noworodków w USA. W 2012 roku 22 wcześniaki, karmione mlekiem zagęszczonym gumą ksantanową, rozwinęły martwicze zapalenie jelit. Niestety, co najmniej troje z nich zmarło. Od tego czasu FDA zabroniła stosowania gumy ksantanowej w produktach dla wcześniaków i zaleca unikanie jej u niemowląt.
–
Dotychczas uważano to za tylko przypuszczenie, ale badania na szczurach po raz pierwszy potwierdziły, że guma ksantanowa może bezpośrednio wywoływać stan zapalny jelit – mówi koordynatorka projektu, prof. Claudia Oller.
