Ekstremalne upały w Europie coraz bardziej dają się we znaki, zamieniając miejskie przestrzenie w niebezpieczne pułapki ciepła. Chociaż w Polsce sytuacja na razie nie przybrała katastrofalnego wymiaru, eksperci alarmują, że zagrożenie jest coraz poważniejsze.
Ostatni weekend czerwca zapisał się jako jeden z najgorętszych okresów nie tylko w naszym kraju, ale i na całym kontynencie. Według analiz, trzydniowa fala upałów mogła przyczynić się do nawet 12 tysięcy dodatkowych zgonów.
Badania wykonane przez zespół London School of Hygiene & Tropical Medicine pokazują, że temperatury powyżej 30 stopni Celsjusza w północnych miastach Europy są bardziej niebezpieczne niż w południowych. To efekt słabej adaptacji mieszkańców i przestarzałej infrastruktury.
Paryż znalazł się na czele miast najbardziej dotkniętych falą upałów – ryzyko śmierci wzrosło tam o ponad 300%, co w ciągu trzech dni przełożyło się na około 1500 zgonów. Wśród innych miast o wysokim zagrożeniu wymienia się także Londyn, Mediolan, Berlin czy Budapeszt.
„To zaskakujące, że największe ryzyko występuje nie tam, gdzie jest najgoręcej, lecz właśnie tam, gdzie mieszkańcy nie są przyzwyczajeni do takich upałów”
– komentuje Marek Wielgo, ekspert zajmujący się rynkiem nieruchomości.
Źródłem problemu jest efekt tzw. miejskiej wyspy ciepła. Asfalt, beton i ciemne dachy pochłaniają dzień energię słoneczną, utrudniając nocne ochłodzenie miast. Wysokie temperatury nocne zaburzają odpoczynek i zwiększają ryzyko powikłań zdrowotnych, zwłaszcza dla mieszkańców najwyższych pięter budynków oraz pomieszczeń z dużymi oknami od południa i zachodu.
Aktualne przepisy dla deweloperów mają na celu poprawę ochrony kupujących i łagodzenie skutków upałów.
Polskie miasta stoją jeszcze przed poważnymi wyzwaniami, ale południowe rejony już odczuwają niebezpieczeństwo
W Polsce fala upałów nie spowodowała jeszcze tak dużych strat jak na Zachodzie Europy. Zwiększone ryzyko zgonu w trakcie ostatnich upałów w największych miastach wyniosło najczęściej od kilkunastu do około 50 procent.
Najmniej zagrożenia występuje na północy, gdzie np. w Trójmieście odnotowano tylko niewielki wzrost ryzyka. W Łodzi, Poznaniu, Wrocławiu i Warszawie wskaźniki oscylują w granicach 20–50%.
Najpoważniejsze obawy budzą miasta na południu kraju – Katowice i Kraków zbliżają się do niebezpiecznego poziomu 70–80% ryzyka, porównywalnego do najbardziej zagrożonych rejonów Europy. Szczególnie dotyczy to seniorów, którzy stanowią aż 85% ofiar upałów w Europie.
– Polskie miasta jeszcze nie należą do najbardziej zagrożonych, ale jeśli nie zmienimy podejścia i nie ograniczymy „betonozy” oraz zbyt gęstej zabudowy, sytuacja może się szybko pogorszyć – ostrzega ekspert.
Klimatyzacja – błogosławieństwo czy przekleństwo?
Klimatyzatory, kiedyś luksusowe, dziś stają się standardem w nowoczesnych inwestycjach mieszkaniowych. Dla osób starszych i przewlekle chorych to często niezbędne urządzenia chroniące zdrowie w skrajnych temperaturach.
Jednak mają one też negatywny wpływ – odprowadzane na zewnątrz ciepło powoduje, że ulice stają się jeszcze cieplejsze. W miastach z setkami tysięcy klimatyzatorów efekt cieplarniany się nasila, co z kolei rosnącą falę upałów i zwiększa popyt na kolejne urządzenia. To błędne koło.
Specjaliści podkreślają, że kluczem do przeciwdziałania nagrzewaniu miast powinny być rozwiązania pasywne — jasne elewacje budynków, naturalna wentylacja, zielone dachy i zwiększanie powierzchni zieleni miejskiej.
– Choć klimatyzacja będzie coraz ważniejsza w ochronie zdrowia podczas upałów, to przyszłość miast zależy przede wszystkim od ich świadomego planowania i projektowania przestrzeni. – podsumowuje Marek Wielgo.
