Od środy w życie wchodzi długo oczekiwana reforma Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), dzięki której kontrolerzy zyskają prawo do przekształcania tzw. „śmieciówek” w umowy o pracę. Minister rodziny, pracy i polityki społecznej, Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, zapowiada, że skala takich interwencji może być spora.
Zmiana to efekt istotnej nowelizacji, dzięki której inspektorzy PIP otrzymają narzędzie, by drogą administracyjną zamieniać umowy cywilnoprawne, często nadużywane przez pracodawców, na legalne etaty. Podczas konferencji w Gnieźnie minister nazwała to największą reformą w historii tej instytucji.
„Skala tych kontroli może być znacząca”
Te słowa potwierdziła, podkreślając, że w ostatnim czasie do resortu napływa wiele zgłoszeń od osób zatrudnionych na niepełnych lub nielegalnych umowach i przewiduje, że liczba takich skarg w najbliższych miesiącach będzie rosła.
Jak rozległe będą kontrole i ile umów przekształcą?
Minister nie podaje jednak konkretnych liczb, ile tzw. „śmieciówek” zostanie zamienionych na umowy o pracę w ciągu roku, tłumacząc to brakiem rzetelnych statystyk dotyczących łamania prawa zatrudnienia.
— Wiemy, że około 1,5 miliona osób pracuje na umowach cywilnoprawnych, ale nie wszystkie są nadużyciem. Szacunki Ministerstwa Finansów wskazują, że blisko 160 tysięcy umów B2B to jedynie fikcyjne firmy, za którymi kryje się faktyczne zatrudnienie — tłumaczyła Dziemianowicz-Bąk. Dodała również, że większość pracodawców to uczciwi przedsiębiorcy, którzy respektują przepisy prawa pracy. Wprowadzone kary i mandaty mają mieć przede wszystkim charakter odstraszający.
Co ważne, już sama zapowiedz reformy zmotywowała wielu pracodawców do porządkowania swoich umów z pracownikami — jak informowała minister, firmy zaczynają samodzielnie przeglądać zatrudnienie i proponują przejście na umowy o pracę, podnosząc tym samym bezpieczeństwo zatrudnionych.
Kiedy inspekcja może interweniować?
Zgodnie z nowymi przepisami, jeśli kontroler stwierdzi, że firma faktycznie reguluje warunki pracy i czasu pracy pracownika, a mimo to stosuje umowę cywilnoprawną zamiast umowy o pracę, będzie mógł nakazać pracodawcy jej zmianę. W sytuacji odmowy rozpocznie się postępowanie administracyjne, które zostanie przeprowadzone przez okręgowego inspektora.
Inspektor sprawdzi wtedy m.in. czy pracownik ma jasno określone obowiązki, wynagrodzenie, a także czy pracuje w stałych godzinach i miejscu. Jeśli potwierdzi wykroczenie, wyda decyzję administracyjną przekształcającą umowę cywilnoprawną w etat.
— W decyzji znajdą się szczegóły dotyczące takie jak wielkość wynagrodzenia, rodzaj umowy (na czas określony lub nieokreślony), stanowisko oraz pozostałe istotne elementy umowy o pracę — wyjaśniła minister.
Pracodawca może odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, gdzie zostanie rozpatrzona na specjalnej szybkiej ścieżce. W czasie trwania procesu pracownik nie może zostać zwolniony — jeśli nastąpiłoby zakończenie współpracy, to na zasadach charakterystycznych dla umowy o pracę.
Dodatkowo reforma umożliwia wymianę informacji między Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i organami skarbowymi. Dzięki temu instytucje te będą mogły wykrywać i ścigać przypadki ukrywania stosunku pracy, odzyskując zaległe składki i podatki.
Mimo że rząd przedstawia zmiany jako krok milowy, zastrzeżenia budzi fakt, że ustawa uległa znacznemu złagodzeniu względem pierwotnych planów. Unia Europejska początkowo oczekiwała objęcia oskładkowaniem wszystkich umów cywilnoprawnych, jednak polskie władze zgodziły się na mniej restrykcyjną reformę PIP. W efekcie obecne przepisy dają pracodawcom sporo możliwości unikania kar.
Co więcej, jeśli pracodawca sam poprawi zatrudnienie w ciągu roku od wykrycia nieprawidłowości, może uniknąć nałożenia kar. Jednocześnie od 8 lipca maksymalne grzywny za łamanie prawa wzrosną z 30 do 60 tysięcy złotych, a w przypadku powtarzających się wykroczeń aż do 90 tysięcy złotych. Tym samym przedsiębiorcy, których nie złapią na gorącym uczynku, mogą liczyć na ulgę w postaci uniknięcia całej procedury administracyjnej.
***
Ta zmiana to prawdziwa rewolucja na polskim rynku pracy. Inspektorzy zyskali narzędzia, by skuteczniej walczyć z nieuczciwym zatrudnieniem. Choć cały proces jest skomplikowany, jego efekty mogą znacząco poprawić sytuację setek tysięcy pracowników. Zmiany w prawie śledzimy na bieżąco, by pokazać, jak wpłyną na codzienne życie Polaków.
