Wielu ojców nie zdaje sobie sprawy z bogatego wachlarza przywilejów, które przysługują im na rynku pracy. Mowa o dodatkowych tygodniach wolnego, finansowych świadczeniach sięgających nawet tysięcy złotych, a także specjalnych udogodnieniach zawodowych. Najnowsze statystyki pokazują, że polscy ojcowie coraz chętniej korzystają z możliwości oferowanych przez prawo oraz pracodawców. Sprawdzamy, jakie wsparcie jest dziś dla nich dostępne.
Polscy mężczyźni pełniący funkcję ojca do dzieci poniżej 18. roku życia stanowią jedną z najbardziej aktywnych zawodowo grup na rynku pracy. W czwartym kwartale 2025 roku zarejestrowano blisko 3,58 mln takich pracujących ojców, przy czym tylko około 17 tysięcy było nieaktywnych zawodowo z powodów rodzinnych lub osobistych – wynika z najnowszych danych.
Zmiany w postrzeganiu ojców na rynku pracy
Jeszcze kilkanaście lat temu ojcowie rzadko korzystali z praw związanych z opieką nad dziećmi – było to raczej wyjątkiem niż regułą. Dziś obserwujemy zupełnie inne podejście. Coraz więcej ojców angażuje się w wychowanie pociech już od najwcześniejszych miesięcy życia. Zarówno państwo, jak i pracodawcy tworzą coraz szersze spektrum uprawnień – od urlopów ojcowskich oraz rodzicielskich, po świadczenia finansowe, ulgi podatkowe czy możliwość dostosowania czasu pracy do potrzeb rodziny.
Zgodnie z raportem Fundacji Share the Care oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w 2025 roku z urlopu rodzicielskiego skorzystało aż 24% ojców, co oznacza około 57 tysięcy mężczyzn, podczas gdy w 2022 roku było ich zaledwie 3,7 tysiąca.
– W ciągu ostatnich pięciu lat, zwłaszcza zaś w ciągu ostatnich trzech, zauważalna jest duża zmiana w sposobie, w jaki ojcostwo jest postrzegane na rynku pracy. Jeszcze około dekady temu aktywne uczestniczenie ojców w opiece nad dziećmi traktowano raczej jako indywidualny wybór niż normę. Uprawnienia rodzicielskie adresowane były głównie do kobiet, a udział mężczyzn w urlopach wychowawczych pozostawał na marginesie – zauważa Karolina Andrian, członkini zarządu Fundacji Share the Care.
Rola pracodawców – klucz do sukcesu
Ekspertka podkreśla, że chociaż urlop rodzicielski dla ojców jest dostępny już od 2013 roku, przez wiele lat korzystały z niego zaledwie niewielkie grupy mężczyzn. Przełom przyniosło wdrożenie dyrektywy work-life balance.
– Fundamentalną zmianą było wprowadzenie w 2023 roku dyrektywy work-life balance, która zagwarantowała ojcom własną, nieprzenoszalną, 9-tygodniową część urlopu rodzicielskiego. Od razu widać było efekty – jeszcze przed zmianą przepisów tylko około 1% ojców korzystało z urlopu rodzicielskiego, w 2024 roku było to 17%, a w 2025 roku 24%, czyli około 57 tys. mężczyzn. Coraz częściej ojcowie stają się pełnoprawnymi, aktywnymi uczestnikami opieki nad dziećmi, a nie tylko formalnymi beneficjentami świadczeń – dodaje Karolina Andrian.
Z kolei Paweł Dąbrowski, prezes spółek operacyjnych w Grupie Progres, zwraca uwagę na to, że urlop ojcowski staje się już nie tylko formalnym przywilejem, lecz rzeczywistym elementem życia zawodowego wielu mężczyzn.
– Coraz częściej urlop ojcowski jest wybierany przez pracujących mężczyzn i świadczy o przemianach w postrzeganiu obowiązków zarówno zawodowych, jak i rodzinnych. Na rynku pracy ojcowie stanowią przecież dużą i ważną grupę, która aktywnie godzi role zawodowe i rodzinne. Niemniej jednak decyzja o korzystaniu z dłuższych urlopów wciąż w dużej mierze zależy od kultury organizacyjnej firmy. Gdy pracodawca wspiera ojców, korzystanie z uprawnień jest zdecydowanie wyższe, co świadczy, że prawo to tylko jeden element większej układanki – zaznacza ekspert.
Przegląd najważniejszych przywilejów dla ojców
Dzisiejsi ojcowie mogą korzystać z różnych form wsparcia i uprawnień, takich jak:
• Urlop ojcowski – pozwala na 14 dni kalendarzowych wolnego, niezależnego od urlopu matki. Za ten okres przysługuje pełne wynagrodzenie w formie zasiłku macierzyńskiego. Urlop ten można wykorzystać do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia lub w ciągu roku od finalizacji adopcji.
• 9 tygodni urlopu rodzicielskiego tylko dla ojca – po wprowadzeniu dyrektywy work-life balance każdy rodzic ma własną, nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego, a ojciec może wykorzystać 9 tygodni, które nie mogą być przekazane matce. Jeśli nie zdecyduje się na ten urlop, uprawnienie przepada.
• Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem – rodzice mają prawo do dwóch dni lub 16 godzin rocznie zwolnienia z pracy na opiekę nad dzieckiem do 14 lat, z pełnym zachowaniem wynagrodzenia. Wybierają, który z rodziców skorzysta z tego przywileju.
• Elastyczny czas pracy – rodzice dzieci do 8. roku życia mogą zwrócić się do pracodawcy o elastyczną organizację pracy obejmującą m.in. pracę zdalną, ruchomy czas pracy czy zmniejszenie wymiaru etatu. Pracodawca powinien uwzględnić taki wniosek zgodnie z potrzebami obu stron.
• Ochrona przed zwolnieniem – osoby korzystające z urlopów rodzicielskich, w tym ojcowie na urlopie ojcowskim i rodzicielskim, są chronione prawnie i w większości przypadków nie można im wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w trakcie korzystania z tych uprawnień.
• Świadczenie 800 plus – ojcowie mogą samodzielnie ubiegać się o świadczenie wychowawcze 800 zł na każde dziecko do 18. roku życia, niezależnie od wysokości dochodów rodziny.
• Program Aktywny Rodzic – skierowany do rodziców dzieci do 3. roku życia, oferujący dodatkowe wsparcie i świadczenia związane z opieką nad maluchami, dostępne zarówno dla matek, jak i ojców.
• Ulga prorodzinna w podatku dochodowym – pozwala na odliczenie nawet do 2700 zł rocznie na jedno dziecko, w zależności od liczby dzieci i dochodów rodziny.
Wyzwania mimo rosnącej aktywności ojców
Eksperci wskazują, że choć coraz więcej ojców korzysta z prawa do urlopów rodzicielskich, nie znaczy to, że zmiany społeczne są już w pełni zakończone.
– Współczesny ojciec musi łączyć rolę aktywnego zawodowo pracownika z byciem emocjonalnie dostępnym, troskliwym i kompetentnym opiekunem. Problem polega na tym, że oczekiwania względem ojców zmieniły się szybciej niż rynek pracy, instytucje, tradycyjne wzorce męskości i codzienne praktyki rodzinne – zauważa dr hab. Konrad Piotrowski, profesor Uniwersytetu SWPS. – Wielu mężczyzn chce aktywnie uczestniczyć w wychowaniu, lecz brakuje im często odpowiednich warunków, kompetencji, czy społecznego wsparcia – dodaje psycholog.
Na ten stan wskazują też dane dotyczące wykorzystywania urlopów rodzicielskich.
– Pomimo wprowadzenia nieprzenoszalnej 9-tygodniowej części urlopu dla każdego rodzica widzimy, że wciąż wielu ojców nie korzysta z tego prawa. To sygnał, że zmiana się rozpoczęła, ale jest jeszcze daleka od zakończenia – podsumowuje Konrad Piotrowski.
Korzyści dla całej rodziny i gospodarki
Karolina Andrian podkreśla, że większe zaangażowanie ojców w opiekę nad dziećmi przynosi wymierne korzyści nie tylko rodzinom, ale również gospodarce i rynkowi pracy.
– Z punktu widzenia rynku pracy, rosnące zaangażowanie ojców to jeden z istotnych czynników niwelujących nierówności między kobietami a mężczyznami. Równomierny podział opieki nad dziećmi umożliwia kobietom szybszy powrót do pracy, redukuje potrzebę ograniczania wymiaru etatu i sprzyja rozwojowi kariery, także na stanowiskach kierowniczych czy zarządczych. Mężczyźni zyskują społeczne wsparcie dla swojej roli opiekuńczej oraz budują trwałe więzi z dzieckiem, co ma znaczenie na całe życie – tłumaczy ekspertka.
Zwraca uwagę, że wyzwaniem na najbliższe lata nie jest już tworzenie nowych praw, ale zmiana kultury organizacyjnej i społecznego postrzegania ojcostwa.
– Ojcowie nadal wykonują mniej obowiązków opiekuńczych niż matki, a średni czas ich urlopu rodzicielskiego to 43 dni, podczas gdy przysługują im 63 dni nietransferowalnego urlopu. To pokazuje, że najważniejszym zadaniem na przyszłość jest budowanie takiej kultury, która zachęci mężczyzn do pełnego korzystania z przysługujących im praw – podsumowuje Karolina Andrian.
