Meta, właściciel Facebooka i Instagrama, stoi przed bezprecedensowym wyzwaniem prawnym. Cztery stany USA wyceniają roszczenia przeciwko firmie na ponad 1,4 biliona dolarów, a data procesu została już ustalona. To może być sprawa, która zdecyduje o przyszłości giganta social media.
Gigant społecznościowy długo ignorował alarmujące sygnały dotyczące niedostatecznej ochrony dzieci na swoich platformach. Teraz jednak konsekwencje tego bagatelizowania są poważne. Cztery stany – Kalifornia, Kolorado, Kentucky oraz New Jersey – domagają się gigantycznego odszkodowania, które przekracza wartość rynkową Mety zaledwie o około 100 miliardów dolarów. Specjaliści z branży prawniczej nie mają wątpliwości, że wyrok na taką kwotę mógłby doprowadzić firmę do upadku.
Już wcześniej Meta miała poważne kłopoty – w marcu ława przysięgłych przyznała stanowi Nowy Meksyk 375 milionów dolarów odszkodowania za naruszenie przepisów ochrony dzieci.
Proces na horyzoncie – jak doszło do tego momentu?
W czerwcu sędzia Gonzalez Rogers zdecydowała się odrzucić wniosek Mety o zakończenie sporu bez rozprawy sądowej. Zarzuty wobec firmy dotyczą m.in. kierowania swoich serwisów do dzieci i wykorzystywania algorytmów uzależniających młodych użytkowników. Sprawa będzie rozpatrywana na podstawie federalnej ustawy COPPA, chroniącej prywatność dzieci online. Cztery stany prowadzą ten proces wspólnie, lecz wspiera je ponad dwadzieścia innych jurysdykcji. Kolejna grupa 14 stanów przygotowuje osobne postępowanie zaplanowane na luty 2027 roku.
Meta przekonuje, że uzależnienie od mediów społecznościowych nie jest uznawane za chorobę psychiczną, więc nie można nazwać swoich platform uzależniającymi. Ponadto firma twierdzi, że Facebook i Instagram są przeznaczone dla wszystkich użytkowników, a nie wyłącznie dla niepełnoletnich, przez co nie złamały ustawy COPPA.
„1,4 biliona dolarów nie ma nic wspólnego z wyrokiem nowomeksykańskim na 375 milionów, to suma z ogólnego procesu federalnego czterech stanów, która została upubliczniona przez samą firmę Meta” – komentuje Robert Nogacki, doświadczony radca prawny.
Podkreśla też, że kwota ta jest raczej narzędziem taktycznym niż prognozą wyroku. Największa dotąd kara dla Facebooka wyniosła 5 miliardów dolarów (z 2019 roku, nałożona przez FTC), a największa ugoda w historii, związana z branżą tytoniową, opiewała na 206 miliardów dolarów rozłożonych na 25 lat.
Bezpieczeństwo dzieci i kontrowersje wokół Facebooka
Od momentu powstania Facebooka, który miał ograniczenie wiekowe od 13 lat, firma miała problem z fałszywymi profilami młodszych użytkowników. Taki stan rzeczy jest dla koncernu stałym wyzwaniem w utrzymaniu bezpieczeństwa małoletnich.
Meta odpowiada na krytykę częściowymi zmianami algorytmów, które mają ograniczać kontakt z treściami szkodliwymi dla zdrowia psychicznego młodzieży. Firma wypuściła także Messenger Kids oraz zrezygnowała z szyfrowania end-to-end w wiadomościach na Instagramie, co pozwala na lepsze profilowanie reklam, ale jednocześnie budzi kontrowersje.
Mowa nienawiści i zagrożenia na Instagramie
Badania z 2020 roku pokazują, że prawie 20% użytkowników Instagrama natrafiło na mowę nienawiści, a ponad 20% doświadczyło nękania. Codziennie miliony użytkowników mają dostęp do materiałów dotyczących samobójstw i samookaleczeń. Meta stara się przedstawić takie przypadki jako marginalne w stosunku do ogólnej liczby wyświetleń, co jednak nie ucisza krytyków.
Popularność serwisów społecznościowych wśród młodzieży
Z ostatnich badań wynika, że YouTube jest liderem wśród amerykańskich nastolatków, z 92% użytkowników w wieku 13-17 lat. W rankingu platform społecznościowych prym wiedzie TikTok (68%), za nim plasują się Instagram (63%), Snapchat (55%) oraz Facebook (31%), który stracił znaczną część swojej młodej publiczności w ostatnich latach.
Australia natomiast pokazuje inny trend – tam aż 80% dzieci w wieku 8-12 lat korzysta z serwisów społecznościowych lub komunikatorów, co doprowadziło do wprowadzenia tam jako pierwsi na świecie zakazu korzystania z takich platform dla osób poniżej 16. roku życia.
Europa zaostrza przepisy, Polska zostaje w tyle
Nowe regulacje unijne, takie jak akt o usługach cyfrowych (DSA), zmuszają firmy technologiczne do regularnego raportowania ryzyka związanego z ich produktami wobec dzieci. Brak wiedzy o wpływie platform na najmłodszych nie będzie już firmom usprawiedliwieniem.
10 lipca Komisja Europejska zażądała od Mety zmian mających ograniczyć uzależniający charakter Instagrama i Facebooka. W przeciwnym razie firma może spotkać się z karami za naruszenia ochrony dzieci online.
Polska pozostaje jedynym krajem UE bez wyznaczonego pełnoprawnego koordynatora usług cyfrowych, co komplikuje wdrożenie unijnych regulacji. Tymczasowo tę rolę pełni prezes UKE, ale bez realnych kompetencji do nakładania kar, co w praktyce ogranicza możliwość interwencji.
„Prezes UKE może uczestniczyć w spotkaniach, ale nie ma narzędzi, by realnie egzekwować prawo” – dodaje Robert Nogacki, wskazując także na przypadki odmów interwencji ze względu na brak uprawnień.
