Obecnie dzięki programowi in vitro każdego dnia na świat przychodzi około 30 dzieci, co daje w sumie blisko 15 tysięcy maluchów od jego startu. To wyraźnie pokazuje, jak ogromne jest społeczne zapotrzebowanie na tę formę wsparcia – podkreśliła Marta Górna, prezeska stowarzyszenia „Nasz Bocian”.
Po dwóch latach funkcjonowania rządowego programu refundującego leczenie niepłodności metodą in vitro, organizacje „Nasz Bocian” i CEESTAHC opublikowały pierwszy szczegółowy raport dotyczący jego efektywności. W badaniu wzięło udział 767 pacjentów oraz 37 spośród 58 ośrodków realizujących program. Wyniki są jasne: program przynosi pozytywne zmiany w życiu polskich par, ale konieczne są poprawki, zwłaszcza w kwestii finansowania.
– Aż 60% beneficjentów programu to pary, które wcześniej nigdy nie podjęły próby in vitro. To dowodzi, że program trafia do nowych grup pacjentów. Wśród nich są osoby z nowo postawioną diagnozą, jednak wielką część stanowią ci, którzy wcześniej ze względów finansowych nie mogli rozpocząć leczenia. Ankietowani często zgłaszali, że mieli przerwy w terapii przekraczające rok właśnie z powodu braku środków – dopiero refundacja rządowa pozwoliła im wrócić do walki o dziecko – tłumaczyła Marta Górna.
Większość – ponad 90 procent – pacjentów pozytywnie ocenia założenia programu. Jednak największym problemem pozostają środki finansowe. Autorzy raportu wskazują, że 73% ośrodków wskazuje na limity budżetowe jako kluczową przeszkodę w realizacji programu. Pacjenci opisują sytuacje, gdy leczenie było przerywane z powodu niedoboru funduszy, czasem nawet po rozpoczęciu farmakoterapii. Specjaliści postulują zwiększenie budżetu przynajmniej o 200 milionów złotych rocznie oraz zmianę sposobu dystrybucji pieniędzy, tak aby podążały bezpośrednio za pacjentem.
– Choć ustawowy limit finansowania wynosi 500 mln zł rocznie, a Ministerstwo Zdrowia podniosło pulę w ostatnich dwóch latach aż o 100 mln zł (czyli o 20%), to i tak brakuje środków – zaznaczyła Marta Górna.
Mimo że procedura miała być bezpłatna, niemal połowa pacjentów opłaciła badania kwalifikacyjne, które zgodnie z regulaminem powinny być darmowe. Co więcej, u 16% dodatkowe wydatki (poza kosztami leków i badań genetycznych zarodków) przekroczyły 5 tys. złotych. Leki stosowane do stymulacji, choć częściowo refundowane, wciąż stanowią znaczne obciążenie finansowe – prawie 16% uczestników wydało na nie ponad 5 tysięcy złotych.
Blisko połowa ośrodków borykała się z sytuacjami, w których Ministerstwo Zdrowia wielokrotnie zmieniało interpretację przepisów dotyczących programu. W praktyce oznacza to, że niektóre kliniki wciąż pobierają opłaty za świadczenia, które są objęte refundacją, podczas gdy inne realizują je bezpłatnie. Nierówna interpretacja zasad najbardziej dotyka pacjentów o niższych możliwościach finansowych.
– Program in vitro rzeczywiście zwiększa dostępność leczenia niepłodności w Polsce, co jest niewątpliwie powodem do radości. Jednak nasze badania pokazują, że „bezpłatny program” w praktyce wiele par zmusza do ponoszenia kosztów – wynika to z faktu, że diagnostyka i leczenie przed IVF nie są skoordynowane i często odpłatne, a leki oraz badania bywają kosztowne – podsumowała Marta Górna. Dodała, że choć polski program leczenia in vitro jest jednym z najnowocześniejszych w Europie, to nadal istnieją problemy z wykluczeniem niektórych grup.
– Obecnie program nie obejmuje singielek ani par, które potrzebują procedury in vitro z wykorzystaniem diagnostyki PGT (technologia pozwalająca na ocenę genetyczną zarodków przed transferem), by zapobiec przekazaniu ciężkich chorób genetycznych dziecku. Warto zaznaczyć, że to nie wina samego programu, ale ograniczeń prawnych zawartych w obowiązującej ustawie o leczeniu niepłodności. Aby to zmienić, potrzebna jest przede wszystkim nowelizacja przepisów – podkreśliła.
Dzięki rządowym nakładom, które umożliwiły program in vitro, na świecie pojawiło się niemal 15 tysięcy dzieci.
– To nie tylko liczby, ale konkretne historie rodzin. Program pokazał, że finansowanie publiczne leczenia niepłodności działa i społeczeństwo na nie czeka – zaznaczyła.
Raport przygotowano na bazie dwóch badań ankietowych przeprowadzonych przez stowarzyszenie „Nasz Bocian” we współpracy z CEESTAHC. Badanie pacjentów objęło 767 osób i trwało od października 2025 do kwietnia 2026 roku. Badanie realizatorów programu przeprowadzono w styczniu i lutym 2026 roku i objęło 37 spośród 58 ośrodków.
