Grecy zostali oficjalnie wpisani na listę mniejszości narodowych w Polsce jako dziesiąta grupa tego typu. Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację ustawy, która to umożliwiła. Jak informuje Ekaterini Ewangelu, liderka stowarzyszenia Ellas Parea, grecka społeczność w Polsce ubiegała się o to uznanie przez długi czas.
Nowelizacja ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, zatwierdzona przez Sejm 30 kwietnia, została oficjalnie podpisana przez prezydenta. Dokument jest krótki – dopisuje Greków obok już uznanych mniejszości takich jak białoruska, czeska, litewska, niemiecka, ormiańska, rosyjska, słowacka, ukraińska czy żydowska.
– O to uznanie staraliśmy się od dawna, kierując apele do parlamentarzystów i wojewody – podkreślała w rozmowie z mediami Ekaterini Ewangelu, przewodnicząca stowarzyszenia Greków Pomorza Zachodniego Ellas Parea, które aktualnie skupia około 280 członków.
Ewangelu wyjaśniła, że w Polsce mieszka od 5 do 6 tysięcy osób wywodzących się z Grecji. Najwięcej z nich zamieszkuje region zachodni, zwłaszcza Dolny Śląsk i Pomorze Zachodnie, ale spora grupa znalazła swój dom także w Trójmieście. Liderka Ellas Parea przypomniała, że już wcześniej jej organizacja wnioskowała do sejmowych komisji o rozszerzenie listy mniejszości. W tej sprawie wsparł ich m.in. poseł PSL z województwa zachodniopomorskiego, Jarosław Rzepa.
Projekt zmian w ustawie o mniejszościach narodowych trafił do Sejmu pod koniec lutego. Przewodnicząca Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych Wanda Nowicka zaznaczyła, że ustawa nie była modyfikowana od 2005 roku. Proces legislacyjny przebiegł sprawnie – komisje zaakceptowały zmiany, a Sejm jednomyślnie (419 głosów za, 20 przeciw, głównie z Konfederacji) przyjął ustawę. 4 maja trafiła ona do prezydenta oraz marszałka Senatu.
Przewiduje się, że nowelizacja zacznie obowiązywać po upływie pół roku od oficjalnego ogłoszenia. Roczne koszty związane z dodaniem Greków do katalogu mniejszości narodowych szacowane są na około 800 tysięcy złotych.
Status mniejszości narodowej przyznaje się grupie odróżniającej się od społeczeństwa głównego, która przez wiele pokoleń zachowuje swój język, kulturę i tradycje, a jej obecność w Polsce wynosi minimum 100 lat. Ten ostatni wymóg w przypadku Greków był wcześniej kwestionowany, mimo że historyczne dokumenty potwierdzają ich obecność na polskich ziemiach już w XIV wieku.
Ioannis Fourkiotis, przedsiębiorca pochodzenia greckiego urodzony w Szczecinie w latach 50. XX wieku, przypomniał niedawno, że z rodziny greckich kupców pochodził również Jan Żupański (Zupanos), znany księgarz i wydawca działający na początku XIX wieku w Poznaniu.
Rodzina Fourkiotisa przybyła do Polski wraz z falą 14 tysięcy emigrantów po wojnie domowej w Grecji (1949-1950). Uciekinierzy, w tym kobiety, dzieci i ranni partyzanci ELAS związani z Komunistyczną Partią Grecji, byli kierowani na tzw. Ziemie Odzyskane – w rejony takie jak Jelenia Góra, Wrocław, Świdnica czy Zgorzelec, a także do obozu przejściowego i szpitala w Dziwnowie. Do 1950 roku przez nadmorski ośrodek przewinęło się około dwóch tysięcy Greków i Macedończyków.
Największa grecka społeczność lat 50. osiedliła się w Policach na północ od Szczecina. Tam w Państwowym Ośrodku Wychowawczym oraz 12 szkołach znalazło schronienie i edukację około 2,5 tysiąca dzieci. Był wśród nich także ojciec Ekaterini Ewangelu, który miał wtedy osiem lat.
W kolejnych dekadach liczba Greków w Policach spadła – pod koniec lat 60. ich populację szacowano na około 900 osób, a w całym Zachodniopomorskim województwie na 1350. Obecnie jest ich około czterokrotnie mniej. Po zmianach politycznych w Grecji pod koniec lat 70. XX wieku rozpoczęła się fala powrotów, na którą w dużej mierze wpłynęły decyzje rodzin polsko-greckich.
Stowarzyszenie Ellas Parea aktywnie podtrzymuje tradycje, organizując świąteczne spotkania Greków z północnej i zachodniej Polski, wystawy oraz koncerty. Jak zaznaczyła Ewangelu, społeczność grecka pozostanie aktywna nawet bez dodatkowego wsparcia finansowego ze strony państwa.
– Przede wszystkim liczymy na instytucjonalne wsparcie w obszarze kultury i edukacji. Chcemy szerzej zaprezentować naszą tradycję, muzykę, taniec i kuchnię, aby poznała je także polska społeczność – podsumowała.
