W Polsce najczęściej spotykanymi zawodami są sprzedawcy, kasjerzy, kierowcy ciężarówek oraz magazynierzy. Jednak w wielu branżach przeważają wyraźnie pracownicy jednej płci – kobiety albo mężczyźni.
Główny Urząd Statystyczny opublikował właśnie raport dotyczący zróżnicowania zawodów na polskim rynku pracy. Analizie poddano ponad 15 milionów osób zatrudnionych na różnych formach umów, uwzględniając 443 grupy zawodowe, a dane odnoszą się do stanu na koniec 2024 roku.
Dominacja sprzedawców i kierowców
Raport wskazuje, że do czterech największych grup zawodowych należą sprzedawcy sklepów, kasjerzy, kierowcy samochodów ciężarowych oraz pracownicy magazynowi. Razem stanowią one aż 13,5% wszystkich zatrudnionych w gospodarce narodowej.
Jednocześnie rynek pracy pozostaje silnie podzielony ze względu na płeć. Kobiety dominują przede wszystkim w sektorze zdrowia i edukacji. Najbardziej przeważają w zawodach takich jak położne, specjalistki ds. wychowania małych dzieci czy asystentki stomatologiczne. Z kolei mężczyźni częściej pracują tam, gdzie wymagana jest siła fizyczna – wśród nich najpopularniejsze są zawody górników, murarzy, operatorów maszyn rolniczych czy dekarzy.
Najmniejsze różnice płciowe odnotowuje się wśród właścicieli sklepów, piekarzy, cukierników, pracowników usług domowych oraz szefów kuchni, gdzie udział kobiet i mężczyzn jest mniej więcej wyrównany.
Wiek pracowników według branż
GUS przyjrzał się także średniemu wiekowi zatrudnionych w różnych zawodach. Najmłodsze grupy pracowników można znaleźć w gastronomii typu fast food, gdzie średnia wieku wynosi około 29 lat. Zbliżony wiek (około 31 lat) mają modele, modelki oraz stewardzi.
Najstarsi pracownicy to specjaliści medyczni – lekarze i stomatolodzy, których średni wiek przekracza 55 lat.
„W sektorze ochrony zdrowia obserwujemy starzejącą się kadrę, co może powodować niedobory pracowników w przyszłości. Lekarze od dawna uznawani są za zawód deficytowy w wielu regionach kraju” – podkreślają autorzy raportu.
Warto zwrócić uwagę na duże różnice wieku między lekarzami z ukończoną specjalizacją a tymi, którzy jej nie posiadają – ci bez specjalizacji są przeciętnie o 20 lat młodsi, co wynika z różnego tempa awansu oraz dłuższego procesu zdobywania kwalifikacji specjalistycznych.
Podobnie starsi wiekowo są także przedstawiciele zawodów takich jak sędziowie, duchowni, ekonomiści czy osoby zajmujące się administracją publiczną. Wysoki wiek notuje się również wśród usługowców i rzemieślników, na przykład sprzątaczy, krawców czy szewców.
Cudzoziemcy na polskim rynku pracy
Analiza objęła też osoby zatrudnione na mniej stabilnych umowach, jak zlecenia. Najczęściej znajdują się w tym gronie pomocnicy sprzątaczy oraz robotnicy prostych prac przemysłowych. Razem stanowią one niemal 10% pracujących na takich warunkach.
Znaczącą grupę stanowią cudzoziemcy, z których blisko 68% pochodzi z Ukrainy. Wśród mężczyzn dominują kierowcy ciężarówek. Kobiety-cudzoziemki pracują najczęściej jako sprzedawczynie, magazynierki czy sprzątaczki i stanowią 37% całej grupy obcokrajowców pracujących w Polsce.
Przyszłość zawodów pod znakiem AI
W raporcie pojawia się również ważne ostrzeżenie dotyczące wpływu sztucznej inteligencji na rynek pracy. Wraz z rozwojem generatywnej AI wiele zawodów może ulec znacznym zmianom, a niektóre obowiązki zostaną zautomatyzowane.
Obecnie ponad 4,5 miliona osób pracuje w sektorach, które mogą być częściowo zrobotyzowane, a ponad 640 tysięcy w branżach o wysokim ryzyku automatyzacji. Według raportu przygotowanego m.in. przez NASK, aż 30% pracowników w Polsce wykonuje zadania mogące być wspierane przez generatywną AI.
Kobiety są bardziej narażone na zmiany spowodowane AI – około 3 miliony stanowisk kobiet może być przekształconych, podczas gdy u mężczyzn chodzi o około 2 miliony stanowisk. Nie oznacza to jednak zaniku całych zawodów, lecz raczej ewolucję obowiązków.
Sztuczna inteligencja radzi sobie znakomicie z przetwarzaniem tekstu, kodu czy grafiki, ale nie zastąpi pracy fizycznej. Najbezpieczniejsi przed automatyzacją są pracownicy fizyczni oraz rzemieślnicy, którzy stanowią aż 14% zatrudnionych. Jako przykład bezpiecznego zawodu wymienia się dekarzy, obecnie zresztą bardzo dobrze opłacanych.
Również zawody związane z rolnictwem, ogrodnictwem czy leśnictwem będą stosunkowo odporne na wpływ AI.
Drugim obszarem, w którym AI ma ograniczony wpływ, są zawody wymagające bezpośredniej interakcji międzyludzkiej oraz empatii – czyli np. pielęgniarki, terapeuci czy pracownicy socjalni. Również edukacja, szczególnie na poziomie nauczania najmłodszych, pozostanie odporna na robotyzację ze względu na niepowtarzalny charakter relacji międzyludzkich i nauki współżycia w grupie.
Bezpieczni będą również eksperci zajmujący się rozwojem i nadzorem systemów autonomicznych.
