Wprowadzenie nowej ustawy dotyczącej dopłat do składek dla twórców wywołało żywą debatę na temat tego, czy środki publiczne powinny wspierać artystów, którzy nie mają możliwości lub nie chcą podejmować dodatkowej pracy.
Anna Maria Buczek, aktorka i wiceprezeska Związku Artystów Scen Polskich, tłumaczy, że państwo interweniuje tylko wtedy, gdy obywatel znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i potrzebuje chwilowego wsparcia.
Nowa legislacja wprowadza pojęcie „artysty zawodowego”, jednak zdaniem wielu środowisk, w tym samej Buczek, takie określenie może prowadzić do nieporozumień, gdyż powinno raczej opisywać relację artysty z systemem ubezpieczeń niż oceniać jego wartość artystyczną. Ministerstwo Kultury uwzględniło już poprawki, które m.in. umożliwiają świeżo upieczonym absolwentom uwzględnianie ich pracy dyplomowej czy egzaminacyjnej jako części dorobku.
Problemem pozostają osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, które mimo posiadania ubezpieczenia, mogą mieć trudności z zachowaniem ciągłości składek podczas składania wniosków. Jednak istnieje nadzieja, że temat ten zostanie ponownie podjęty, aby zapobiec przerywaniu ubezpieczenia.
Komisja oceniająca wnioski o dopłaty składa się głównie ze specjalistów wytypowanych przez organizacje artystyczne oraz przedstawicieli Ministerstwa Kultury i ZUS. Ocena będzie oparta na dorobku i dochodach z ostatnich trzech lat, dzięki czemu proces ma być transparentny. Za rozpatrzenie każdej aplikacji trzem ekspertom przysługuje wynagrodzenie do 50 zł brutto.
Buczek zaznacza, że próg dochodowy jest jasno określony, a decyzje podejmują niezależni specjaliści, co gwarantuje rzetelność. Budżet projektu wynosi około 380 mln zł rocznie, a wsparcie ma trafić do około 21 tysięcy osób, które dzięki temu będą mogły bezpiecznie wrócić do pracy artystycznej.
Przykładem trudnej sytuacji może być młoda tancerka baletowa, która nie znalazła etatu i z braku angażów musi pracować jako freelancer. Dorabianie w innej branży, np. jako kelnerka, jest często niemożliwe, ponieważ kontuzje czy brak możliwości codziennych treningów mogą zakończyć jej karierę. Regularne ćwiczenia i wynajem sal treningowych to też spore koszty, a umowy zlecenia zwykle nie obejmują składek.
W polskim prawie nie ma jednolitej definicji artysty, dlatego ocena opiera się na kwalifikacjach i dorobku potwierdzonym przez uczelnie artystyczne oraz komisję. Buczek podkreśla również, że jedynie człowiek jest twórcą – sztuczna inteligencja opiera się na zasobach kultury stworzonej przez ludzi i działa jedynie na ich podstawie.
Konstytucja RP gwarantuje równość dostępu do opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, a państwo, jako rozliczne wspólnoty obywateli, wspiera różne grupy społeczne, w tym także artystów. W tym kontekście kwota 380 mln zł rocznie, którą wymaga wsparcie artystów, jest relatywnie niewielka, zwłaszcza gdy porówna się ją z dopłatami do innych sektora, jak górnictwo czy emerytury mundurowe.
Ustawa ma na celu objęcie pracy artystycznej, zwłaszcza w przypadku artystów nieetatowych, kompleksowym systemem ubezpieczeń, gdzie państwo pełni rolę opiekuna i gwaranta ciągłości świadczeń, podobnie jak w przypadku osób bezrobotnych.
„Rynek dziś ceni wyłącznie to, co jest popularne tu i teraz, nie zaś to, co zyska na wartości dopiero po latach.”
Z tego powodu każde rozwinięte państwo inwestuje w kulturę środki publiczne, ponieważ jest to dobra publiczne o długoterminowej wartości dla społeczeństwa.
