Wyspa Uznam to wyjątkowe miejsce na mapie Polski i Niemiec, które coraz mocniej odczuwa skutki zmian klimatycznych. Mieszkańcy i turyści codziennie obcują z pięknem tego terenu, jednak eksperci biją na alarm. Czy przyszłość tej malowniczej wyspy jest zagrożona?
Tuż za polsko-niemiecką granicą, po niemieckiej stronie Zalewu Szczecińskiego, rozciąga się niewielka wioska rybacka Kamminke. Zamieszkuje ją około 300 osób, głównie emerytowanych Niemców. Miejsce tętni życiem latem, szczególnie za sprawą polskich turystów i rowerzystów, którzy chętnie odwiedzają tutejszy port, kutry i smażalnie ryb. Ale ta sielanka może wkrótce ulec zmianie.
Groźba zatopienia wyspy – co mówią mapy naukowców?
Naukowcy z Uniwersytetu w Hamburgu przygotowali prognozy przedstawiające, że do 2100 roku wiele terenów Wyspy Uznam, szczególnie na obszarze niemieckim, może zostać zalanych przez podnoszące się wody. Mapa wskazuje czerwonym kolorem najbardziej zagrożone rejony, przy czym dane te nie obejmują polskiej części wyspy.
Geoinformatyk Güren Dinga, który współtworzył badanie, podkreśla, że Wyspę Uznam należy traktować jako jedną całość, niezależnie od granicy państwowej.
„Powodzie, fale sztormowe, infrastruktura, turystyka, drogi ewakuacyjne i ekosystemy nie znają podziałów administracyjnych”
W związku z tym naukowiec ostrzega, że ignorowanie wspólnej ochrony wyspy może mieć druzgocące skutki.
Co myślą mieszkańcy? Perspektywa przyszłości czy teraźniejszość?
Rozmowy z lokalną społecznością pokazują, że większość ludzi nie jest zaniepokojona daleką perspektywą zagrożenia. Młodzi i starsi Niemcy mieszkający blisko wody, choć świadomi zmian klimatu, oceniają ryzyko jako odległe, a niektórym wydaje się wręcz niewiarygodne, że ich domy mogą zostać zalane jeszcze za ich życia.
Podobną postawę zauważono po polskiej stronie wyspy, gdzie mieszkańcy, tacy jak Marianna ze Świnoujścia, wychowują dzieci i nie myślą o dramatycznych scenariuszach. Dla niej Wyspa Uznam to przede wszystkim piękne, wyjątkowe miejsce, o którym nigdy nie zastanawiała się w kontekście zagrożeń klimatycznych.
„Mieszkam tu wiele lat i nigdy się nie zastanawiałam, co będzie z wyspą” – przyznaje.
Jednak to nie oznacza, że instytucje odpowiedzialne za ochronę środowiska ignorują problem.
Unikalne cechy plaży w Świnoujściu – nieoczekiwany plus polskiej części Uznamu
Świnoujście, stanowiące największą polską aglomerację na wyspie, ma coś, co wyróżnia je na tle innych miejsc nad polskim morzem. Tutaj plaża się poszerza, co jest związane z naturalnym gromadzeniem piasku. Urząd Morski podkreśla, że w przeciwieństwie do innych fragmentów wybrzeża, gdzie dominuje erozja, tu zandemia piasku powoduje akumulację i przesuwanie linii brzegowej na korzyść lądu.
Kluczową rolę odgrywa lokalizacja przy ujściu Odry oraz falochrony, które zatrzymują osady, dzięki czemu plaża w Świnoujściu jest coraz szersza.
„Nie prowadzimy tu żadnych działań ochronnych, bo po prostu nie są potrzebne. Wręcz przeciwnie, naszym zadaniem jest jedynie obsadzanie nowo powstałych terenów odpowiednią roślinnością” – mówi Janusz Stareńczak z Urzędu Morskiego.
Pozorny spokój a realne wyzwania
Mimo rosnącej plaży i stabilizacji linii brzegowej, naukowcy przestrzegają, że przyszłość wyspy może być trudna. Polskie i niemieckie badania zgadzają się, że podnoszący się poziom morza i nasilające się sztormy stwarzają ryzyko zalewania nisko położonych terenów. Szczególnie niebezpieczne może być połączenie gwałtownego wzrostu poziomu wód i dużych fal sztormowych.
Dr Andrzej Giza zauważa, że choć perspektywa jest poważna, to ludzie będą próbowali się adaptować i podejmować działania ochronne, by zminimalizować skutki powodzi.
„Nie możemy zakładać, że czarny scenariusz zrealizuje się bez żadnej reakcji – będziemy budować zabezpieczenia i chronić te tereny”
Zmieniający się klimat przynosi nieprzewidywalne zagrożenia
Coraz częstsze anomalie pogodowe, takie jak rekordowe upały czy silne sztormy, pokazują, że zmiany klimatu wpływają na lokalne warunki bardziej niż kiedykolwiek. Dr Jakub Śledziowski zauważa, że w naturalnym procesie możliwe są dwuetapowe uderzenia żywiołu, które mogą w krótkim czasie diametralnie zmienić kształt wybrzeża i osłabić naturalne bariery ochronne.
Eksperci alarmują, że właśnie kombinacja takich czynników może spowodować znaczne uszkodzenia i nieodwracalne zmiany na wyspie.
Strategia na przyszłość – co planuje Świnoujście?
Świnoujście aktywnie reaguje na zmiany i pracuje nad strategią adaptacji miasta do klimatu, która ma na celu zwiększenie odporności na ekstremalne zjawiska pogodowe. Plany obejmują m.in. zazielenianie przestrzeni miejskiej i lepsze gospodarowanie wodami opadowymi, aby zatrzymać deszczówkę i ograniczyć jej niekorzystne skutki.
Warto jednak zauważyć, że na razie nie ma ścisłej współpracy z niemiecką częścią wyspy, co zdaniem naukowców i ekspertów mogłoby znacząco poprawić szanse na zahamowanie negatywnych zmian.
Wspólna troska o przyszłość Uznamu
Politologowie i naukowcy podkreślają, że utrzymanie podzielonego podejścia do ochrony wyspy może prowadzić do niepowodzenia obu stron. Güren Dinga apeluje o intensyfikację współpracy, nie tylko na poziomie badań, ale także w działaniach ratunkowych i planowaniu infrastruktury.
Dziś najważniejsze pytanie brzmi, czy wysiłki rozdzielonych instytucji zdążą nadążyć za dynamicznie zmieniającym się bałtyckim krajobrazem i czy uda się ocalić ten unikalny skrawek wybrzeża, który łączy dwa państwa i jest domem dla wielu ludzi.
