W ramach prowadzonego śledztwa Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wraz z policją przeprowadził kontrolę w siedzibach kluczowych instytucji finansowych, w tym ING Banku Śląskiego, mBanku oraz mBanku Hipotecznego.
Podstawą działań była podejrzewana nieprawidłowość związana z oceną zdolności kredytowej klientów. Inspektorzy, po uzyskaniu zgody sądu, weszli do wspomnianych placówek, a także Biura Informacji Kredytowej (BIK), które odgrywa istotną rolę na rynku kredytowym.
Jak wygląda ocena zdolności kredytowej w praktyce?
Prezes UOKiK, Tomasz Chróstny, zainicjował postępowanie jeszcze w lutym 2025 roku, koncentrując się na możliwym ograniczeniu konkurencji w bankowości. Sprawdzano między innymi system wymiany danych oraz czy mechanizmy stosowane przez BIK oraz banki są uczciwe i nie faworyzują żadnych podmiotów.
Warto dodać, że BIK to prywatna firma należąca do dziewięciu największych banków wraz ze Związkiem Banków Polskich. Jego zadaniem jest gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie danych o historii kredytowej klientów, co stanowi kluczowy element w procesie oceny zdolności kredytowej i ryzyka.
Jednocześnie Urząd podkreśla, że jedynie istotne dane powinny być wykorzystywane w tym procesie, aby dokładnie odzwierciedlały prawdziwą możliwość spłaty zobowiązań przez klienta.
Na czym polega podejrzenie nieprawidłowości?
Prezes UOKiK analizuje, czy informacje, które przekazywane są przez banki za pośrednictwem BIK, np. liczba zapytań kredytowych, są faktycznie niezbędne do rzetelnej oceny wiarygodności klienta. Oprócz historii spłat oraz poziomu zadłużenia brana jest pod uwagę również liczba składanych zapytań, co może negatywnie wpływać na ocenę konsumenta.
Urząd zwraca uwagę, że osoba dokładnie sprawdzająca kilka ofert kredytowych może zostać oceniona gorzej niż ta, która zostaje wierna jednemu bankowi. To zjawisko może skutecznie zniechęcać do poszukiwania najlepszych warunków kredytowych, co budzi wątpliwości dotyczące uczciwości rynku.
„Analizowane kwestie są kluczowe zarówno dla funkcjonowania całego rynku finansowego, jak i dla tysięcy klientów aplikujących o kredyty, zwłaszcza hipoteczne. Konsument aktywnie poszukujący atrakcyjnych ofert nie powinien być karany gorszą oceną zdolności kredytowej” – podkreślił Tomasz Chróstny.
Dodatkowo sprawdzane jest, czy sposób wykorzystywania informacji o zapytaniach kredytowych przez BIK nie prowadzi do dominacji na rynku i nadużywania pozycji względem klientów i banków.
Jakie są możliwe konsekwencje?
Kontrola UOKiK objęła przeszukanie, które stosowane jest, gdy istnieje podejrzenie naruszenia przepisów o ochronie konkurencji. W takiej sytuacji, po decyzji sądu, przedsiębiorcy muszą udostępnić dokumenty i dane organom kontrolnym.
Warto podkreślić, że aktualne działania mają charakter postępowania wyjaśniającego, a nie formalnego oskarżenia wobec konkretnych firm. Jeśli jednak podejrzenia się potwierdzą, może to doprowadzić do wszczęcia postępowania antymonopolowego i nałożenia kar sięgających nawet 10% rocznego obrotu przedsiębiorstwa.
Z kolei podmioty współpracujące z urzędem w charakterze tzw. „świadka koronnego” mają szansę na zmniejszenie potencjalnych sankcji poprzez dostarczenie informacji i dowodów dotyczących nielegalnych praktyk.
