Nasza historia ma to do siebie, że często skupiamy się na chwilach dramatycznych. Jednym z takich miejsc jest katowicka wieża spadochronowa, która od lat budzi emocje i tajemnice. Według legendy harcerze pełniący tam służbę zostali zamordowani przez niemieckich żołnierzy. Ale czy ta historia jest prawdziwa?
Opowieść o młodych obrońcach wieży spadochronowej znana jest głównie w środowisku harcerskim. Ich pamięć przetrwała dzięki pieśni „Ptaki ptakom”, śpiewanej przy ogniskach. Słowa mówią o młodych, dzielnych harcerzach, którzy stanęli do walki, broniąc najwyższego punktu miasta. Jednak ciekawostką jest fakt, że nikt nie potrafi wymienić ich z imienia i nazwiska, co budzi pierwsze pytania dotyczące prawdziwości opowieści.
Obrońcy Katowickiej Wieży – fakty i wątpliwości
Wieża spadochronowa w Katowicach stanowiła strategiczny punkt obserwacyjny. Na początku września 1939 roku, według niektórych źródeł, umieszczono tam 12 harcerzy przeszkolonych przez wojsko. Z relacji wynika, że 3 września rano zakończyli swoją służbę na posterunku. Do tego momentu fakty są względnie pewne.
4 września do miasta zbliżała się niemiecka 239. Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. Ferdinanda Neulinga z rozkazem zdobycia Katowic. Wieża spadochronowa stała na drodze ich ataku i z niej padły pierwsze strzały. Jednak strzelcy nie wykazywali się precyzją, co wynikało z braku pełnego wojskowego doświadczenia. Sama konstrukcja wieży nie sprzyjała prowadzeniu efektywnej obrony – brakowało możliwości zmiany pozycji czy wycofania się z miejsca ognia. Wieża była ważnym punktem, ale nie kluczowym, dlatego nie skierowano tam żołnierzy wyspecjalizowanych w walce.
Głębokie uderzenia niemieckich karabinów maszynowych i dział przeciwpancernych szybko wytraciły obrońców. Po jednym z ostrzałów z wieży coś odpadło – być może fragment konstrukcji lub ciało któregoś z walczących. Po tym ogień ustał.
Tu kończą się wiarygodne informacje, a zaczynają się legendy. Według przekazu, który przetrwał, kilku harcerzy miało zostać zaciągniętych na wieżę przez wkraczających żołnierzy i stamtąd zrzuconych. Na ziemi odnaleziono ich ciała pochowane potem w zbiorowej mogile na cmentarzu panewnickim. W opowieściach śpiewa się o ich losie, jak o „spadających ptakach”.
Fakt czy miejska legenda?
Pomimo wielu badań, przesłuchań świadków i przeglądów archiwów, nie udało się jednoznacznie ustalić, co stało się z obsadą wieży, ani poznać personaliów jej obrońców. Pozostali anonimowi, co prowokuje do spekulacji: czy rzeczywiście zostali zamordowani w tak dramatyczny sposób, czy może po oddaniu kilku strzałów wycofali się z placówki?
„W 2004 roku w katowickim IPN zgłosiła się starsza kobieta, by opowiedzieć, że jej siostra, przedwojenna harcerka, była na wieży podczas walk. Gdy zaczęły się ostrzały z działka przeciwpancernego, obrońcy postanowili zejść przez boczne części konstrukcji, bo winda przestała działać, a zejście znajdowało się pod silnym ogniem.”
Najbardziej prawdopodobne wydaje się, że harcerze po pierwszych starciach wycofali się z wieży, co nie umniejsza ich odwagi i poświęcenia. Dziś katowicka wieża spadochronowa jest symbolem mrocznych dni września 1939 roku, przypominając o tragicznych losach miasta.
Oryginalna konstrukcja z 1937 roku została rozebrana. Obecna wieża to powojenna rekonstrukcja, obok której stoi pomnik z napisem:
„Wieczna cześć i chwała bohaterskim harcerzom, którzy młodość oddali za ojczyznę walcząc z najeźdźcą hitlerowskim we wrześniu 1939 roku”.
