W ostatnim czasie temat masowych zwolnień związanych z rozwojem sztucznej inteligencji nabiera rozpędu. Raporty wskazują, że nawet 5 milionów Polaków może stanąć w obliczu utraty zatrudnienia z powodu automatyzacji i nowych technologii.
Giganci technologiczni już redukują zatrudnienie. Oracle właśnie ogłosił zwolnienie 21 tysięcy pracowników, tłumacząc decyzję wdrażaniem AI, które znacząco zmienia operacje firmy. Z kolei Amazon zapowiedział na początku roku cięcia etatów na poziomie 16 tysięcy, podkreślając konieczność szybkiego wdrożenia innowacji, choć oficjalnie nie wymienia AI w swoich komunikatach.
Wcześniej, zaledwie kilka miesięcy temu, Amazon zwolnił 12 tysięcy osób, a wtedy po raz pierwszy wspomniał o inwestycjach w AI. Takie działania pokazują, że sztuczna inteligencja jest już traktowana jako strategiczne narzędzie, które zmienia oblicze rynku pracy.
Inna ważna firma – Dell – zapowiedziała podniesienie dywidend o 20% mimo planów zmniejszenia zatrudnienia o 10%, co oznacza, że niemal 11 tysięcy osób straci pracę na całym świecie, przy jednoczesnym wzroście efektywności działów. Szczegóły, jak firma zamierza osiągnąć takie efekty, pozostają jednak niejasne.
Presja masowych zwolnień rośnie
Licznik Layoffs.fyi pokazuje, że w branży technologicznej tylko do połowy lipca tego roku ogłoszono już ponad 121 tysięcy zwolnień, co niemal dorównuje całorocznym redukcjom z 2025 roku, kiedy to straciło pracę 126 tysięcy osób. Tempo zwolnień znacznie przyspiesza.
W USA głośno jest o pozwie byłych pracowników firmy Meta przeciwko firmie, którzy oskarżają AI, że to ona decydowała, kto zostanie zwolniony, m.in. na podstawie danych o absencjach chorobowych. To nowy wymiar roli SI w relacjach pracodawca-pracownik.
W Polsce nie brakuje głosów mówiących jasno o brutalności AI wobec tradycyjnych miejsc pracy. Sebastian Siemiątkowski, szef fintechu Klarna, mówił otwarcie o tym, że sztuczna inteligencja będzie wypierać „pracowników umysłowych”. Jego firma już na początku roku podziękowała za pracę nawet połowie personelu, tłumacząc to wdrożeniem nowych technologii. Choć potem część cięć zredukowano, a firma zaczęła ponownie rekrutować, trend pozostaje wyraźny.
Bill Winters, prezes brytyjskiego Standard Chartered, przyznał w mediach społecznościowych, że AI zastąpi „kapitał ludzki o niższej wartości”. Szybko jednak przeprosił za te kontrowersyjne słowa. To pokazuje, że świat powoli zaczyna się zmierzać z pytaniem, co zastąpi tradycyjną pracę?
Scenariusz kryzysu: przygotujmy się na zmiany
Pod koniec zeszłego roku grupa międzynarodowych ekspertów, spotykając się w siedzibie Międzynarodowego Funduszu Walutowego w Nowym Jorku, przeprowadziła analizę wpływu AI na gospodarkę światową. Wnioski okazały się bezlitosne: nie mamy do czynienia z kolejną technologiczną innowacją, lecz z całkowitym przełomem, który wywraca tradycyjne modele biznesowe i gospodarcze.
AI przyczyni się do gwałtownego wzrostu efektywności, ale głównie w krajach rozwiniętych i w dużych korporacjach. Na rynku pracy spodziewana jest fala automatyzacji, która zmieni zakres obowiązków w wielu zawodach i doprowadzi do masowych zwolnień.
Eksperci MFW apelują, aby rządy dostosowały swoje systemy edukacji, zainwestowały w rozwój infrastruktury energetycznej niezbędnej do obsługi nowych technologii oraz wdrażały AI do administracji publicznej – wszystko po to, by przygotować się na nadchodzące wstrząsy.
Historia się powtarza? Powrót do ery Engelsa
Bloomberg opublikował niedawno analizę, która porównuje obecną rewolucję AI do zmian z XIX wieku. Cytując słowa byłego szwedzkiego ministra finansów, Andersa Borga, „wszyscy zaczynają czytać o pauzie Engelsa” – terminie opisującym brutalny spadek warunków życia robotników w czasach pierwszej rewolucji przemysłowej.
Engels opisał okres od 1790 do 1840 roku jako czas, gdy bogactwo fabrykantów rosło, podczas gdy płace pracowników spadały, co prowadziło do napięć społecznych i politycznych. Podobny scenariusz przewiduje się teraz w związku z AI, która ma zmienić gospodarkę i rynek pracy na całym świecie.
„Redukcje w firmach AI już wpłyną na wyniki wyborów w USA w listopadzie, a w Polsce podobne efekty mogą być odczuwalne na wyborach w 2027 roku.”
– mówi anonimowo polski polityk na wysokim szczeblu.
W Polsce przykład Krakowa pokazuje skalę problemu – centra usług biznesowych tracą procesy na rzecz algorytmów lub przenoszą je do Azji, co skutkuje opróżnianiem biur i koniecznością zmiany ich przeznaczenia na mieszkania.
Polska na rozdrożu: miliony pracowników pod kreską
Polski Instytut Ekonomiczny wyliczył, że w Polsce nawet 3,7 mln miejsc pracy jest zagrożonych przez rozwój AI. Dla porównania, to niemal co czwarty zatrudniony obywatel. Międzynarodowy Fundusz Walutowy podnosi tę liczbę do 5,5 miliona, patrząc w perspektywie najbliższych 5-10 lat.
Również raport NASK z zeszłego roku wskazywał na ogromne ryzyko dla około 5 milionów stanowisk. Ten instytut udostępnił nawet internetowy kalkulator ryzyka utraty pracy przez AI, który przypomina, że pewne zadania zostaną choć częściowo przejęte przez maszyny.
Jednak eksperci podkreślają: to nie koniec pracy, lecz jej transformacja. Filip Konopczyński z NASK zwraca uwagę, że AI to tylko narzędzie, które może wspierać pracowników, ale nie zastąpi całkowicie ludzkiej wiedzy i umiejętności.
Podobnie optymistycznie patrzy na przyszłość Bank Światowy, który prognozuje, że dzięki AI PKB Polski może wzrosnąć nawet o 12%. Kluczem będzie zmiana modelu pracy oraz skuteczne programy przekwalifikowania pracowników.
Wyzwania są ogromne. Tomasz Misiak zwraca uwagę, że bez rozwoju polskich technologii i infrastruktury korzyści z AI mogą przepłynąć za granicę, a państwo stanie się jedynie dostawcą taniej siły roboczej.
Kiedy wpisuję swój zawód dziennikarza w kalkulator NASK, wynik jest jasny – AI ma duży wpływ na takie zajęcie. Może czas zacząć czytać o pauzie Engelsa?
