Komitet Ministrów Rady Europy, odpowiedzialny za nadzór nad realizacją wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) w Strasburgu, wezwał Polskę do podjęcia zdecydowanych kroków w sprawie realizacji kilku orzeczeń dotyczących kwestii wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Decyzja została opublikowana po sesji Komitetu, która odbyła się w dniach 9-11 czerwca.
W komunikacie Komitet przypomniał wyroki ETPCz z lat 2021-2023, które dotyczyły różnorodnych problemów z polskim sądownictwem. Zalicza się do nich m.in.:
- sprawę Xero Flor przeciwko Polsce, dotyczącą sposobu wyboru sędziów do Trybunału Konstytucyjnego,
- zespół spraw Reczkowicz przeciwko Polsce, mający związek z funkcjonowaniem Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego po jej reorganizacji,
- sprawę Wałęsa kontra Polska, odnoszącą się do powołań w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego,
- sprawę Broda i Bojara, dotycząca odwołania wiceprezesów sądu okręgowego,
- sprawę Grzęda przeciwko Polsce, która dotyczyła skrócenia kadencji sędziów Krajowej Rady Sądownictwa.
Odnosząc się do wyroku ETPCz w sprawie Xero Flor z 2021 roku, Komitet podkreślił swoje wielokrotne wezwania do polskich władz o wprowadzenie ustaw regulujących skład Trybunału Konstytucyjnego tak, aby był on zgodny z prawem. Podniósł też kwestię statusu rozstrzygnięć podjętych z udziałem sędziów wybranych niezgodnie z przepisami. Wyraził ubolewanie, że dwoch z trzech sędziów uznanych za nieprawidłowo powołanych nadal orzeka w TK. Ponadto Komitet wyraził niepokój w związku z działaniami prezesa Sądu Najwyższego Karola Nawrockiego wobec sędziów wybranych przez Sejm w marcu 2026 roku. Podkreślił, że odmowa przyjęcia ślubowania tylko od dwóch z sześciu nowych sędziów przypomina sytuację potępioną przez ETPCz w wyroku Xero Flor.
Osobna decyzja Komitetu odnosi się do szeregu innych wyroków ETPCz, między innymi spraw Reczkowicz, Broda i Bojara, Grzęda, Wałęsa oraz Pająk i inni przeciwko Polsce, wydanych pomiędzy 2021 a 2023 rokiem.
Komitet zaznaczył, że z niepokojem obserwuje dwukrotne niepowodzenie prób zmiany przepisów dotyczących Krajowej Rady Sądownictwa (KRS). Wzywa też do politycznego porozumienia i podjęcia szybkich działań legislacyjnych, które mają na celu wyeliminowanie problemów związanych z brakiem niezależności KRS.
Wyroki ETPCz w analizowanych sprawach stwierdziły naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zwłaszcza w zakresie prawa do sprawiedliwego procesu oraz prawa do sądu ustanowionego ustawą.
Komitet Ministrów Rady Europy pełni funkcję nadzorczą dotyczącą wdrażania decyzji ETPCz przez państwa członkowskie, monitorując zarówno środki indywidualne, jak i ogólne, które mają zapobiegać powtórzeniu się naruszeń prawa.
