Zaczyna się często niewinnie – zaległości u operatora komórkowego, nieuregulowany czynsz czy chwilówki, które nie zostały spłacone na czas. Coraz więcej Polaków boryka się jednocześnie z kilkoma problemami finansowymi, a eksperci podkreślają, że utrata kontroli nad finansami nie jest już rzadkością.
Dane z BIG InfoMonitor pokazują, że co piąty zadłużony konsument ma zobowiązania wobec minimum trzech różnych wierzycieli. W kraju takich osób jest około 347,5 tysiąca, a ich łączne zadłużenie wynosi aż 17,5 miliarda złotych. To aż 40% całości pozakredytowych długów konsumentów notowanych w Rejestrze Dłużników.
Rekordzistą jest mężczyzna z Małopolski (45-54 lata), który ma aż 29 wierzycieli. Jego problemy finansowe dotyczą przede wszystkim niespłaconych rachunków na usługi telekomunikacyjne, telewizji oraz różnych kar i opłat sądowych.
Tuż za nim plasuje się 25-34-letni mężczyzna z Opolszczyzny, z 28 wierzycielami. Jego zadłużenie jest rozproszone między firmami windykacyjnymi, telekomami, pożyczkodawcami, sądami i alimentami. Trzecim przypadkiem jest kobieta z Dolnego Śląska, również w wieku 25-34 lat, z zobowiązaniami wobec 24 podmiotów, w tym za przejazdy bez biletu, ubezpieczenia, rachunki i chwilówki.
Gigantyczna suma zaległości – ponad 80 miliardów zł
We wszystkich kategoriach zadłużenia konsumenci mają do spłaty rekordowe kwoty – około 37 mld zł niespłaconych kredytów oraz 44 mld zł zaległości pozakredytowych, które obejmują rachunki za media, czynsze, ubezpieczenia, pożyczki, alimenty i inne opłaty.
To właśnie te pozakredytowe długi często zaczynają się od codziennych, drobnych zobowiązań, które z czasem potrafią się nawarstwiać i wpaść w tzw. spiralę zadłużenia. Gdy przybywa wierzycieli, kontrola nad terminowością spłat i rosnącymi odsetkami staje się coraz trudniejsza, a problem wpływa na życie każdego dnia.
Multidłużnicy to najczęściej mężczyźni ze Śląska i Mazowsza
Wśród osób z wieloma wierzycielami wyraźnie przeważają mężczyźni – ponad 230 tysięcy z nich ma długi warte 12,6 mld zł, czyli ponad trzykrotnie więcej niż kobiety.
Najwięcej multidłużników mieszka na Śląsku – około 46 tysięcy, nieco mniej na Mazowszu (45,5 tys.), a kolejne miejsca zajmują Dolny Śląsk (35,8 tys.), Wielkopolska (34 tys.) oraz Pomorze (25,6 tys.). Duża liczba jest także w województwach łódzkim (25,3 tys.) oraz kujawsko-pomorskim (24 tys.).
W pozostałych regionach liczba takich dłużników nie przekracza 20 tysięcy.
Najbardziej obciążeni finansowo – osoby w wieku 35-44 lat
Problem wielozadłużenia dotyczy różne grupy wiekowe – pojawia się nawet wśród osób poniżej 18 roku życia. Jednak najliczniejszą grupą multidłużników są 35-44-latkowie. Ponad 112 tysięcy osób z tej grupy ma łączne długi przekraczające 5,3 mld zł.
W tym wieku często nakładają się wydatki na mieszkanie, utrzymanie rodziny, samochód, kredyty i codzienne rachunki. Jeśli dochody przestają pokrywać te koszty, łatwo o opóźnienia, które z czasem rozprzestrzeniają się na kolejne zobowiązania.
„Coraz więcej Polaków traci kontrolę nad swoimi finansami. Już co piąty konsument ma długi u kilku wierzycieli naraz, co świadczy o poważnym problemie z równowagą budżetu domowego”
– podkreśla dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor, który dodaje, że aż 40% całkowitego zadłużenia pozakredytowego przypada właśnie na tzw. multidłużników, często pogrążonych w spirali zobowiązań.
Specjaliści zwracają też uwagę na ryzyko dla firm obsługujących masowych klientów – telekomów, pożyczkodawców, dostawców mediów czy ubezpieczycieli.
„Skrajne przypadki pokazują całkowitą utratę kontroli nad finansami. Część osób była wcześniej notowana w bazach dłużników, a mimo to kolejne firmy decydowały się na współpracę, co pogłębia spiralę zadłużenia”
– podkreśla Paweł Szarkowski, prezes BIG InfoMonitor. Jednocześnie zaznacza, że coraz więcej przedsiębiorców i banków korzysta z weryfikacji klientów – w zeszłym roku sprawdzono rekordową liczbę 9,2 mln osób, co oznacza, że co trzeci dorosły Polak był analizowany pod kątem wiarygodności finansowej.
Długi to nie tylko kwestia finansowa, ale i społeczna
Bycie zadłużonym w kilku miejscach jednocześnie to nie tylko wyższe koszty – to także ogromny stres, poczucie bezradności oraz problemy z normalnym funkcjonowaniem. Takie osoby muszą radzić sobie z monitami, wezwaniami do zapłaty, windykacją, kosztami procesów sądowych i innymi obciążeniami.
W rezultacie eksperci podkreślają, że konieczne jest wzmocnienie systemów wczesnego wykrywania ryzyka zadłużenia oraz działań profilaktycznych, ale też zwracają uwagę na aspekt psychologiczny – spirala długów wpływa negatywnie na dobrostan i stabilność życiową.
Paweł Szarkowski wskazuje, że obecnie problem ten to nie tylko wyzwanie finansowe, ale także kwestia jakości życia i bezpieczeństwa ekonomicznego polskich rodzin.
