Od 8 lipca 2026 roku wchodzą w życie przełomowe zmiany w prawie pracy, które radykalnie zwiększają możliwości Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w kwestii przekształcania umów B2B oraz umów zlecenie na etaty. Nowe regulacje nie tylko umożliwiają inspektorom samodzielne podejmowanie decyzji o zmianie formy zatrudnienia, ale też znacznie zaostrzają kary za wykroczenia w tym obszarze.
To prawdziwa rewolucja w zatrudnieniu. Inspektorzy PIP od tej pory będą mieć narzędzia, by skuteczniej eliminować nieprawidłowości dotyczące fikcyjnych umów cywilnoprawnych. Jak ta reforma zmieni rynek pracy? O tym opowiadamy w tym materiale. Jeśli masz doświadczenia związane z nowymi zasadami, zapraszamy do kontaktu.
Reforma daje PIP realną władzę nad umowami o pracę
Dotychczas w sytuacjach podejrzenia łamania prawa pracy przez firmy stosujące wygodne dla siebie umowy B2B lub zlecenia, inspektorzy mogli jedynie skierować sprawę do sądu. W efekcie decyzja o przekształceniu takiej umowy w etat zależała od sądu pracy, co bywało długotrwałe i rzadkie. Teraz okręgowy inspektor pracy będzie uprawniony do wydania wiążącej decyzji administracyjnej nakazującej zawarcie umowy o pracę, co znacząco skraca i usprawnia ten proces.
Wysokość kar wzrasta kilkukrotnie
Dotychczas PIP dysponował następującymi możliwościami nakładania sankcji:
- Mandat do 2 tys. zł, a dla recydywistów nawet do 5 tys. zł.
- Wniosek o grzywnę do sądu w wysokości 1-30 tys. zł.
- Środki administracyjne: nakazy naprawcze, zarządzenia dotyczące BHP czy wstrzymywanie prac.
- W sprawach dotyczących fikcyjnego B2B jedyną drogą była skarga do sądu o uznanie stosunku pracy.
Od 8 lipca zmienia się to diametralnie:
- Mandaty wzrastają do 5 tys. zł, a dla grzeszników powtarzających wykroczenia aż do 10 tys. zł – to najwyższe samodzielnie nakładane kary przez PIP.
- Grzywny w sądzie wzrosną dwukrotnie, osiągając nawet do 60 tys. zł, a w przypadku recydywy sięgnąć mogą 90 tys. zł.
- Najważniejszym elementem nowej ustawy jest możliwość wydania przez inspektora decyzji o zawarciu etatu – proces złożony z dwóch etapów: najpierw firma musi usunąć naruszenia, modyfikując umowę, a jeśli to zignoruje, inspektor ma prawo potwierdzić istnienie stosunku pracy.
- Nowe wykroczenie za działania odwetowe wobec pracownika chroni zatrudnionych przed niekorzystnym traktowaniem po decyzjach PIP, a jego naruszenie będzie karane nawet do 60 tys. zł grzywny.
- Reforma zatrzymuje też wszelkie terminy przedawnienia roszczeń pracowniczych i podatkowych, co zamyka luki na przeciąganie spraw.
Za co grożą sankcje?
Kary będą nakładane przede wszystkim za ukrywanie rzeczywistego charakteru zatrudnienia pod postacią faktur i umów cywilnoprawnych, ponadto za niewypłacanie wynagrodzeń i świadczeń, obchodzenie przepisów dotyczących czasu pracy, urlopów czy praw rodzicielskich, a także za zaniedbania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz niewykonanie poleceń inspektora.
Możliwość odwołania się pozostaje
Każdy, kto otrzyma mandat lub decyzję inspektora, będzie mógł się od niej odwołać. W przypadku odmowy przyjęcia mandatu sprawa trafi do sądu. Jeśli chodzi o decyzję o przekształceniu B2B w etat, odwołanie należy złożyć w ciągu miesiąca od jej doręczenia. Inspektor może zmienić swoje postanowienie lub skierować sprawę do sądu pracy. Ważne jest, że złożenie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji, która stanie się wykonalna dopiero po rozpoznaniu odwołania lub upływie terminu na jego złożenie.
Ważna ulga dla przedsiębiorców
Nowe regulacje wprowadzają także 12-miesięczną abolicję dla firm, które dobrowolnie zdecydują się na przekwalifikowanie wcześniej nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych na umowy o pracę. Takie działanie będzie chronić przed nakładaniem kar przewidzianych w kodeksie pracy.
