Na pierwszy rzut oka wakacje to czas wolny od nauki – aż dwa miesiące przerwy od zajęć szkolnych. Jednak nie wszyscy nauczyciele mogą się nim swobodnie cieszyć. Coraz częściej słychać o tych, którzy pod koniec czerwca pozostają bez umowy, wynagrodzenia i ubezpieczenia zdrowotnego. „Moja umowa właśnie wygasa i przez lipiec oraz sierpień będę oficjalnie bezrobotna. Nie pozostaje mi nic innego jak zgłosić się do Urzędu Pracy, by uzyskać choć ubezpieczenie zdrowotne” – zdradza Justyna, nauczycielka wspierająca z jednej z wiejskich placówek w Kujawsko-Pomorskiem.
Jej historia nie jest odosobniona. Edyta, pracująca w Toruniu, opowiada, że zanim została zatrudniona na stałe, przez dwa lata spędzała wakacje bez pracy i bez wynagrodzenia. „Gdyby nie fakt, że mam dodatkową pracę jako przewodnik turystyczny, musiałabym załatwiać sobie inną, dorywczą posadę, by mieć pieniądze i ubezpieczenie” – przyznaje. Teraz, jak sama mówi, może już spokojniej korzystać z wakacji, bo wie, że na koniec miesiąca dostanie pensję i we wrześniu wróci do pracy. Wcześniej jednak każdy lipiec i sierpień był dla niej pełen niepewności i nerwów.
Bez pracy i bez pewności zatrudnienia
Praktyka zatrudniania nauczycieli na umowy kończące się wraz z zakończeniem roku szkolnego nie jest niczym wyjątkowym – wręcz przeciwnie, to powszechny proceder. Ministerstwo Edukacji podaje, że w roku szkolnym 2024/2025 aż 8522 nauczycieli zakończyło swoje kontrakty na koniec czerwca, tracąc jednocześnie prawo do wynagrodzenia oraz ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego na wakacje.
„Słyszę ciągle, że nauczyciele zarabiają dobrze i mają mnóstwo dodatków, ale prawda jest brutalna: od 1 lipca zaczynam być bezrobotna, a więc nie mam ani pracy, ani pieniędzy. Muszę się zarejestrować w urzędzie pracy, bo bez tego nie mam prawa do opieki zdrowotnej. A o wakacjach mogę tylko pomarzyć – moje dziecko chciałoby gdzieś wyjechać, ale nie stać mnie nawet na półkolonie dla córki” – dzieli się swymi trudnościami Justyna.
Ten problem to jednak nie tylko kwestia braku wynagrodzenia za letnią przerwę. To również ogromna niepewność dotycząca przyszłego zatrudnienia. „Pracuję jako nauczyciel wspomagający, a moja praca w dużej mierze zależy od liczby uczniów ze specjalnymi potrzebami. Dyrektor zapewnia, że od września dalej będę zatrudniona i znalazłam się w planach szkoły, jednak na żadnej umowie czy piśmie jeszcze tego nie mam. Nie mam stuprocentowej gwarancji, że w sierpniu podpiszę kolejny kontrakt” – dodaje Justyna.
Kontrakty terminowe wciąż normą
Mimo iż prawo oświatowe miało chronić nauczycieli, wprowadzając dla nich umowy na czas nieokreślony z gwarancją wakacyjnego wynagrodzenia, sytuacja na rynku pracy edukatorów wcale się nie poprawiła. Umowy „wrzesień–czerwiec” są nadal powszechne, a prawo dopuszcza stosowanie kontraktów terminowych głównie w sytuacjach związanych z zastępstwem lub potrzebami organizacji nauczania. W praktyce oznacza to, że dyrektorzy placówek nie są pewni, ile klas i godzin będzie do obsadzenia w kolejnym roku szkolnym, więc wolą podpisać umowę krótkoterminową, zabezpieczając się przed nieprzewidzianymi zmianami.
Sprawę nagłośniła posłanka Anita Kucharska-Dziedzic, podkreślając, jak niekorzystne jest to rozwiązanie dla nauczycieli. W swojej interpelacji zwróciła uwagę na „niepewność zawodową i brak ciągłości świadczeń społecznych”, które dotyczą przedstawicieli jednego z najbardziej odpowiedzialnych zawodów społecznych.
„Fakt zatrudniania nauczycieli wyłącznie na okres roku szkolnego powoduje, że latem pozostają oni bez wynagrodzenia, nie są objęci składkami na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i nie mają gwarancji powrotu do pracy we wrześniu” – napisała posłanka.
Co na to Ministerstwo Edukacji? Resort podkreśla, że decyzje kadrowe należą do dyrektorów placówek, którzy jako pracodawcy odpowiadają za strategię zatrudnienia. Nie ma też oficjalnych sygnałów, by przepisy regulujące stosowanie umów terminowych miały się zmienić w najbliższym czasie. To oznacza, że najprawdopodobniej nauczyciele znowu staną przed dylematem wakacyjnego bezrobocia.
Masz swoje przemyślenia na ten temat? Podziel się nimi z nami, pisząc na adres mailowy.
