W tym roku klimat będzie miał wyraźne oblicze El Nino, które może przybrać rekordową moc i wywołać liczne anomalie pogodowe. To zjawisko, choć naturalne i powtarzalne na obszarze Pacyfiku, w 2026 roku może osiągnąć niespotykany wcześniej poziom, prowadząc do susz, Strat plonów, a w konsekwencji także do zagrożenia głodem.
Lato, które już teraz zaskakuje ekstremalnymi warunkami, rozpoczęło się rekordową falą upałów – w Słubicach zanotowano aż 40,5 stopnia Celsjusza, co jest najwyższą temperaturą od ponad stu lat. Jednak tuż po tych gorących dniach przyszło już chłodniejsze, niemal jesienne ochłodzenie. Wiele czynników wpływa na te gwałtowne zmiany, ale wyjątkowo ważną rolę odgrywa właśnie El Nino.
Fazy oscylacji południowej na Pacyfiku
Podstawą tego zjawiska jest oscylacja południowa (ENSO), która oddziałuje na atmosferę i powierzchnię Oceanu Spokojnego. W jego południowej części występują cykliczne zmiany w pasatach – ciepłych wiatrach wiejących wzdłuż równika. Normalnie prądy powietrzne kierują się na zachód, przemieszczając ciepłą wodę z rejonu Ameryki Południowej w stronę Azji i Australii. Wtedy wzdłuż wybrzeża Ameryki następuje wypływ zimnych wód głębinowych – ten proces pozwala na utrzymanie równowagi temperaturowej morza.
W fazie neutralnej ENSO parametry, takie jak prędkość pasatów, opady i temperatura powierzchni oceanicznej, pozostają w granicach średnich wartości historycznych. Natomiast dwie pozostałe fazy – La Nina oraz El Nino – oznaczają anomalie, które mają duży wpływ na światową pogodę. Szczególnie groźne jest, gdy jedna z nich pojawia się z wielką siłą, co ma właśnie miejsce w tym roku.
Skala niebezpiecznych anomalii
La Nina, czyli „dziewczynka”, pojawia się w momencie silnego wzmocnienia pasatów. Wtedy ciepła woda przesuwa się szybciej, nie zdążając się nagrzać, co powoduje wzrost wypływu chłodnych głębinowych wód u wybrzeży Peru, tworząc obszary o niższej temperaturze.
Z kolei El Nino, znane jako „chłopiec”, działa na przeciwnych zasadach. W tym przypadku pasaty osłabiają się, co powoduje wolniejsze przemieszczanie się ciepłej wody i jej silniejsze nagrzewanie. To zjawisko sprzyja intensywnemu parowaniu, powstawaniu chmur i ulewnym deszczom nad oceanem, które jednak rzadko docierają na ląd. To właśnie El Nino jest powodem utrzymywania się bardzo wysokich temperatur na powierzchni Pacyfiku i wpływa znacząco na globalny klimat, a ostatnie badania pokazują, że te anomalie pojawiają się coraz częściej i są mocniejsze.
W 2026 roku przewiduje się pojawienie się super El Nino o skali silniejszej niż zazwyczaj. Prognozy z przełomu czerwca i lipca przygotowane przez amerykańskie Narodowe Centrum Prognoz Środowiskowych (NCEP) wskazują szczyt zjawiska na okres między październikiem a grudniem. Europejskie Centrum Prognoz Pogody Średniookresowej (ECMWF) również potwierdza szybki wzrost siły anomalii. Natomiast Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) oceniła prawdopodobieństwo wystąpienia El Nino między czerwcem a sierpniem 2026 na 80 procent.
Konsekwencje dla pogody i gospodarki
Efektem super El Nino mogą być częstsze i intensywniejsze burze na zachodnim wybrzeżu USA. Z kolei w regionie wschodniej Azji i Australii spodziewane są susze, pożary lasów oraz ekstremalnie wysokie temperatury.
Wpływ tego zjawiska na Europę jest zazwyczaj mniejszy, ponieważ główną rolę odgrywa tu oscylacja północnoatlantycka (NAO). Mimo to El Nino może pośrednio oddziaływać na pogodę, ułatwiając napływ gorącego powietrza znad Afryki, co obserwowaliśmy pod koniec czerwca tego roku.
Znaczne zmiany klimatyczne w różnych częściach świata niosą za sobą poważne zagrożenia dla rolnictwa. W przeszłości El Nino wielokrotnie odpowiadało za dramatyczne susze i fale głodu – jak choćby w Indiach w latach 1876-1878, gdy z powodu braku monsunu, a dodatkowo polityki kolonialnej, zginęło nawet 8,2 miliona ludzi. Współczesne anomalie pogodowe też powodują ogromne straty – ostatnie silne El Nino w latach 2023-2024 spowodowało dotkliwe susze w południowej Afryce oraz powodzie w Brazylii, z szacowanymi stratami przekraczającymi 100 miliardów dolarów. Najnowsze prognozy wskazują, że obecne zjawisko może być jeszcze poważniejsze.
Na obszarze rolniczym przewiduje się spadki plonów takich upraw jak ryż, soja, pszenica w Australii czy kukurydza w północno-wschodniej Brazylii. Niemniej warto zauważyć, że zmiany klimatyczne nie zawsze są złe dla upraw. W części południowych stanów USA oraz niektórych rejonach Brazylii i Argentyny wyższe temperatury i większa wilgotność mogą nawet sprzyjać wzrostowi plonów soi i kukurydzy.
Czytaj także: Aż 80% szans na wzmożone anomalie pogodowe tego lata – najnowsze prognozy dotyczące El Nino.
