Mimo iż mają zaledwie kilkanaście centymetrów długości, jajowody pełnią niezwykle ważną rolę w kobiecym układzie rozrodczym. Ich anatomia i drożność są kluczowe dla możliwości zajścia w ciążę. Sprawdź, jak funkcjonują jajowody oraz jakie dolegliwości mogą wpływać na trudności z zapłodnieniem.
Jajowody przypominają cienkie rurki z charakterystycznym rozszerzeniem – długość sięga około 15 cm, a szerokość do około centymetra. Stanowią połączenie między jajnikami a macicą, umożliwiając przemieszczanie komórki jajowej. Jednak ich znaczenie wykracza poza prosty transport.
Anatomia jajowodów – cztery kluczowe segmenty
Prawy jajowód usytuowany jest blisko wyrostka robaczkowego, a lewy w pobliżu esicy, fragmentu jelita grubego. Oba są otoczone otrzewną, chroniącą je przed urazami.
Jajowód zbudowany jest z trzech warstw ścian:
- zewnętrznej błony surowiczej,
- warstwy mięśniowej,
- błony śluzowej od wewnątrz.
Najgrubsza jest błona mięśniowa, najbardziej rozbudowana w rejonie macicy. Jej mięśnie gładkie kurczą się rytmicznie, podobnie jak jelita, co umożliwia przesuwanie komórki jajowej lub zarodka w stronę macicy.
Ściany jajowodu są elastyczne i dobrze ukrwione. Wewnątrz znajduje się jednowarstwowy nabłonek, którego niemal połowa komórek ma rzęski poruszające się w stronę macicy, co dodatkowo pomaga w transporcie komórki jajowej lub zarodka.
Nabłonek zawiera również komórki wydzielnicze, które przed owulacją przygotowują środowisko dla zarodka, produkując płyn bogaty w potas, chlorki oraz immunoglobuliny, stanowiące odżywkę dla rozwijającego się zarodka lub komórki jajowej.
Każdy jajowód składa się z czterech części:
- Lejek – segment najbliżej jajnika, o kształcie lejka, z postrzępionymi brzegami zwanymi strzępkami, unoszącymi się w jamie brzusznej. Najdłuższy strzępek łączy się z jajnikiem za pomocą więzadła lejkowo-jajnikowego, co pozwala na schwytanie uwolnionej komórki jajowej i wprowadzenie jej do jajowodu.
- Bańka – najobszerniejszy i najdłuższy fragment jajowodu, który jest miejscem, gdzie najczęściej dochodzi do zapłodnienia.
- Cieśń – krótki, wąski odcinek, w którym może dojść do zatrzymania zarodka, prowadząc do niebezpiecznej ciąży jajowodowej z ryzykiem pęknięcia struktury.
- Część maciczna (odcinek śródścienny) – umieszczona w ścianie macicy, odpowiedzialna za dostarczenie zarodka do miejsca implantacji.
Jaką rolę pełnią jajowody?
Jajowody odpowiadają nie tylko za transport komórki jajowej po owulacji do macicy ale również za odżywianie jej w trakcie tej wędrówki. Ich funkcja jest więc wieloaspektowa.
Co więcej, jajowody wspierają ruch plemników ku komórce jajowej oraz odżywiają gamety męskie. Dzięki ich środowisku dochodzi do kapacytacji plemników, czyli procesowi niezbędnemu do ich zdolności zapładniającej. Polega on na zmianach w błonie komórkowej plemnika, umożliwiających przeniknięcie do komórki jajowej.
Problemy z jajowodami, które utrudniają poczęcie
Niedrożność jajowodów jest jedną z najpowszechniejszych przyczyn niepłodności. Często przebiega bezobjawowo, więc diagnozowana jest dopiero podczas badań w związku z trudnościami z zajściem w ciążę.
Wąska budowa jajowodów sprzyja powstawaniu zrostów, które blokują ich drożność. Proces ten może być efektem stanów zapalnych lub zabiegów chirurgicznych w obrębie miednicy mniejszej, w tym także poza ginekologią, np. wycięcia wyrostka robaczkowego, które może mieć poważne konsekwencje dla funkcji jajowodów.
Dodatkowo zagrożeniem dla drożności jest endometrioza – schorzenie, w którym błona śluzowa macicy występuje w nieprawidłowych miejscach, np. w jajowodach, gdzie może spowodować ich zatkanie.
Zapalenia jajowodów mogą prowadzić do powstania wodniaka – patologicznego nagromadzenia płynu spowodowanego niedrożnością odpływu z jajowodu. W przypadku obecności ropy lub krwi mówi się odpowiednio o ropniaku lub krwiaku.
Leczenie problemów z jajowodami często obejmuje terapię hormonalną, przeciwzapalną lub zabiegi chirurgiczne, szczególnie w przypadku endometriozy. Niestety, nawet po usunięciu przyczyn niedrożności, jajowody mogą nadal nie pełnić prawidłowo swoich funkcji, np. nie być zdolne do przechwytywania komórki jajowej po owulacji.
W wielu przypadkach niedrożność jajowodów oznacza konieczność zastosowania zapłodnienia in vitro, które omija role jajowodów w procesie rozrodczym.
