Eksperci ostrzegają, że nawet w przypadku osiągnięcia porozumienia pokojowego między USA a Iranem, proces ponownego otwarcia cieśniny Ormuz oraz odbudowy zniszczonej infrastruktury energetycznej może ciągnąć się przez wiele miesięcy, a nawet lat.
Mimo że politycy, inwestorzy i przedsiębiorcy trzymają się nadziei na szybkie wyjście z kryzysu, specjaliści z branży naftowej, transportowej i gospodarczej wskazują na znacznie bardziej pesymistyczny scenariusz. Zdaniem ekspertów rynki energetyczne i globalne łańcuchy dostaw nie wrócą do normalności od razu nawet po zakończeniu konfliktu. Jego efekty będą odczuwalne przez długi czas.
Amin Nasser, prezes Saudi Aramco, największego producenta ropy w Zatoki Perskiej, w ubiegłym miesiącu ostrzegł, że odbudowa równowagi na rynku potrwa wiele miesięcy. Jeśli blokada potrwa dłużej niż obecnie, normalizacja może się przedłużyć aż do 2027 roku.
Pomimo chwilowego zawieszenia broni, przez wąską cieśninę Ormuz nadal przepływa zaledwie niewielka część statków, które zazwyczaj tam kursowały. Ceny ropy utrzymują się obecnie około 30% powyżej poziomów sprzed rozpoczęcia konfliktu, co przekłada się na podwyżki cen paliw, nawozów i innych surowców. Z kolei wzrost kosztów produkcji wpływa na globalną inflację i zaburzenia łańcuchów dostaw. Rosnące ceny nawozów, powiązanych z drożejącym gazem ziemnym, odbijają się także na cenach żywności na całym świecie.
Powolne wznowienie transportu – ciągłe ryzyko ataków
Specjaliści podkreślają, że po podpisaniu ewentualnego porozumienia, armatorzy będą potrzebować czasu, by odbudować zaufanie i ponownie wysłać załogi do okolic Zatoki Perskiej. Może to wymagać okresu obserwacji i oceny bezpieczeństwa trwającego od miesiąca do półtora. Niezbędne stanie się również ustanowienie międzynarodowych patroli i zabezpieczeń chroniących statki przed incydentami.
Mike Wirth, szef Chevrona, w rozmowie z agencją Bloomberg zaznaczył, że ataki na statki w cieśninie Ormuz nadal mają miejsce – tylko w ubiegłym tygodniu doszło do kilku takich zdarzeń. Wzrasta też niepewność co do możliwości płynnego wznowienia żeglugi, spodziewane są okresowe przestoje i problemy.
– Jeden incydent wystarczy, by zniechęcić większość armatorów do żeglugi w tym rejonie – komentuje Neil Crosby ze Sparta Commodities. Wiele firm już przekierowało swoje rejsy, wybierając inne trasy z dala od zatoki. – Po co więc ryzykować? – dodaje.
Składki ubezpieczeniowe za przepływ przez cieśninę Ormuz znacznie wzrosły i mimo zawieszenia broni utrzymują się na wysokim poziomie.
Gdy bezpieczeństwo na cieśninie zostanie zapewnione, statki, które przez konflikt utknęły w Zatoce Perskiej, będą mogły wreszcie wypłynąć. Jednak statki z odległych portów muszą również dotrzeć do tego punktu, aby załadować nowy towar. Ten proces może potrwać osiem tygodni lub dłużej, uzależnione jest to również od poszczególnych etapów logistycznych – ostrzega Crosby.
Zniszczona infrastruktura to kolejne przeszkody
Zniszczenia spowodowane w czasie walk na polach naftowych, rurociągach, rafineriach oraz terminalach LNG znacznie utrudniają przywrócenie pełnej produkcji. Według analiz Rystad Energy, koszty odbudowy infrastruktury mogą wynieść od 21,7 do nawet 50,3 miliardów euro.
Największe straty dotknęły katarski terminal gazu skroplonego LNG w Ras Laffan, na który spadły irańskie ataki lotnicze. Zniszczenia wyłączyły z eksploatacji 17% krajowych mocy produkcyjnych gazu, a odbudowa może zająć od 3 do 5 lat – ostrzegają przedstawiciele Kataru.
Problemy będą też związane z rozwiązywaniem kwestii prawnych dotyczących opóźnionych dostaw LNG oraz sporów o tzw. 'siłę wyższą’, która w świetle prawa zwalnia niektóre strony z odpowiedzialności za niewywiązanie się z umów – wyjaśniają prawnicy w rozmowie dla S&P Global Energy Platts. Może to wpłynąć na plany transportowe nawet w perspektywie kolejnego roku.
Ponadto wiele zakładów energetycznych wymaga czasochłonnych remontów, konserwacji oraz drobiazgowych kontroli bezpieczeństwa po długim przestoju. Starzenie się instalacji, osady i ryzyko korozji sprawiają, że ponowne uruchomienie musi być niezwykle ostrożne, aby nie doszło do awarii. Problemy z dostępnością części zamiennych jeszcze dodatkowo komplikują sytuację.
Rezerwy ropy bliskie wyczerpaniu – ryzyko podwojenia ceny
Eksperci przewidują, że już latem może pojawić się poważny problem z zapasami ropy. Dotychczas inne rejony energetyczne na świecie częściowo rekompensowały spadek surowca z Zatoki Perskiej, m.in. USA zwiększyły produkcję do rekordowych poziomów, a Chiny skorzystały ze swoich strategicznych rezerw i ograniczyły import o kilka milionów baryłek dziennie. Członkowie Międzynarodowej Agencji Energetycznej również korzystają z zapasów awaryjnych.
Jednak są to działania krótkoterminowe. Szybko będzie potrzebny powrót do importu i rywalizacji o ograniczone wolumeny ropy na świecie. Fatih Birol, szef IEA, przewidział już, że zapasy mogą wyczerpać się w lipcu lub sierpniu, co doprowadzi rynek do „krytycznego momentu”.
– Po wyczerpaniu rezerw wyższe ceny będą nieuchronne. Tylko wtedy popyt może zostać skutecznie ograniczony – komentuje Neil Crosby. Ostrzega, że cena ropy może wzrosnąć dwukrotnie, a to zagrozi globalną recesją.
