Ilu mieszkańców naprawdę zamieszkuje polskie miasta? Okazuje się, że odpowiedź na to pytanie jest bardziej skomplikowana, niż mogą sugerować oficjalne dane.
Na przestrzeni ostatnich lat pojawiały się głosy, że liczba mieszkańców dużych miast jest wyższa niż wskazują statystyki urzędowe. Jednak dokładne uchwycenie tej różnicy było trudne. Nowatorskie badanie przeprowadzone przez GUS pozwoliło to zmienić poprzez analizę tzw. „śladów życia”.
Jak GUS definiuje „ślady życia” i co z tego wynika?
W praktyce „ślady życia” to obecność osoby w przynajmniej dwóch różnych źródłach danych – przykładowo korzystającej z opieki zdrowotnej oraz opłacającej składki ZUS czy podatki. Dzięki temu badaniu można określić realne miejsce zamieszkania osoby. Jeśli ktoś nie pojawia się w żadnej z baz, zostaje wykluczony z liczby mieszkańców. W ten sposób zbadano między innymi populację miast.
Z opublikowanych badawczo szacunków wynika, że pod koniec 2025 roku w Polsce mieszkało około 38,8 mln osób, czyli blisko 40 tysięcy więcej niż poprzedniego roku. Spośród nich około 2,3 mln to cudzoziemcy – ich liczba wzrosła niemal o 215 tysięcy. Dla porównania, oficjalne dane GUS wskazywały na 37,3 mln mieszkańców.
Chociaż wyniki te nie są traktowane jako oficjalne, rzucają nowe światło na rzeczywiste demograficzne uwarunkowania kraju. Ekspert od analiz przestrzennych, Grzegorz Sagan, podkreśla, że nowy model potwierdza długotrwałe przypuszczenia, iż duże miasta mają znacznie więcej mieszkańców niż wskazuje to statystyka, choć do tej pory brakowało dokładnych danych kwantyfikujących te różnice.
Największa dysproporcja występuje we Wrocławiu, gdzie liczba mieszkańców może być większa nawet o 115 tysięcy, czyli o 17,1%. Warszawa zajmuje drugie miejsce pod względem skali – tam liczba mieszkańców jest prawdopodobnie wyższa o ok. 208 tysięcy (około 11,2%).
Warszawa świadoma ukrytej ludności i jej potrzeb
Władze stolicy zdają sobie sprawę, że liczba mieszkańców lub osób korzystających na stałe z jej infrastruktury jest wyższa niż w oficjalnych spisach. Dlatego strategia rozwoju miasta uwzględnia nie tylko mieszkańców, ale także innych użytkowników, szacując, że każdego dnia z miejskich usług korzysta nawet około 600 tysięcy osób, z czego niemal 500 tysięcy związanych jest z miastem trwale, np. przez pracę lub naukę.
Równocześnie zaznaczają, że wyniki badania GUS nie stanowią podstawy do zmiany przyjętych w strategii założeń, lecz są ważnym uzupełnieniem wiedzy o tzw. użytkownikach miasta.
Interesująco wypada przegląd innych miast powyżej 100 tysięcy mieszkańców. Tylko jedno z nich – Zabrze – ma rzekomo mniej mieszkańców niż wskazują oficjalne dane (-0,8%). Wśród miast powyżej 50 tys. mieszkańców taką sytuację zauważono wyłącznie w Tarnowskich Górach (-0,4%).
W największych ośrodkach różnice są wyraźne: Kraków ma o około 80 tysięcy mieszkańców więcej, Łódź o 58 tysięcy, Poznań o 55 tysięcy, a Szczecin aż o 44 tysiące, czyli o 11,5% więcej niż w oficjalnych rejestrach. Co ciekawe, równie duże procentowo rozbieżności wystąpiły w Gorzowie Wielkopolskim (15,6%) i Częstochowie (11,7%).
Łącznie w miastach wojewódzkich przebywa ponad 8 milionów osób – to ponad 20% całej populacji Polski. Wśród nich najwięcej jest w Warszawie (ponad 2 mln), następnie w Krakowie (prawie 900 tys.), a najmniej w Gorzowie Wielkopolskim (nieco ponad 130 tys.).
Demograficzne wyzwania: starzenie się społeczeństwa
Analizy pokazują także inne wyzwania demograficzne. Wyższy udział osób powyżej 60. roku życia odnotowano przede wszystkim w świętokrzyskim, południowych regionach województwa podlaskiego, lubelskiego, dolnośląskiego i opolskiego oraz północnej części Śląska. W niektórych gminach powiatu hajnowskiego udział seniorów przekracza 40%.
W podlaskiej gminie Dubicze Cerkiewne, najmniejszej pod względem liczby mieszkańców w Polsce, odsetek dzieci do 14. roku życia był ponad czterokrotnie niższy niż osób starszych.
Z kolei najmłodsza struktura ludności występuje w gminach województwa pomorskiego, małopolskiego oraz wielkopolskiego, zwłaszcza tych leżących wokół dużych miast, takich jak Warszawa, Poznań, Wrocław czy Białystok. W gminie Sierakowice niemal co czwarty mieszkaniec ma mniej niż 14 lat.
Mimo tych wyjątków, dominująca tendencja jest niepokojąca – większość gmin ma więcej seniorów niż dzieci. Tylko około 3% gmin cechuje większy udział najmłodszych mieszkańców niż osób starszych, a niespełna 2% ma zbliżone proporcje.
