W Polsce nowe mosty były oddawane do użytku mimo pominięcia istotnych badań technicznych. Najnowszy raport Najwyższej Izby Kontroli ujawnia, że podczas części inwestycji nie sprawdzano fundamentów, jakości betonu ani stali zbrojeniowej, co dotyczyło zarówno samorządów, jak i państwowego zarządcy dróg.
Mosty należą do najbardziej skomplikowanych i kosztownych obiektów infrastrukturalnych. Decyzje podejmowane w trakcie projektowania, budowy oraz odbioru mają wpływ na ich bezpieczeństwo i wytrzymałość na dziesięciolecia. Dlatego też realizowane są liczne badania techniczne, które mają potwierdzić prawidłowość wykonanych robót. Jednak kontrola NIK wykazała, że niektóre z inwestycji były przekazywane do użytku mimo braków w dokumentacji, zaniedbań w nadzorze oraz niewykonania kluczowych badań gwarantujących bezpieczeństwo konstrukcji.
Mosty zaakceptowane bez wszystkich niezbędnych testów – to budzi największe obawy
Najpoważniejsze wnioski raportu dotyczą właśnie badań technicznych, które powinny być przeprowadzone podczas budowy mostów. Kontrolerzy wykazali, że w niektórych przypadkach nie wykonano testów oceniających jakość najważniejszych elementów zapewniających stabilność konstrukcji. Brakowało m.in. kontroli ciągłości pali wierconych, próbnych obciążeń fundamentów oraz sprawdzeń związanych z betonem konstrukcyjnym, stalą zbrojeniową i zabezpieczeniami antykorozyjnymi. Oznacza to, że inwestorzy nie dysponowali pełnym zestawem danych potwierdzających jakość wykonanych prac.
Fundamenty, a zwłaszcza pale, są odpowiedzialne za przenoszenie ciężaru mostu na grunt, dlatego ich solidność jest kluczowa dla bezpieczeństwa. Próby obciążeniowe pozwalają zweryfikować, czy fundamenty wytrzymają zakładane obciążenia, a badania betonu określają jego odporność na warunki atmosferyczne, takie jak mróz i wilgoć. Kontrole stali zbrojeniowej z kolei potwierdzają właściwe rozmieszczenie elementów nośnych. Według raportu NIK, niektóre mosty zostały odebrane bez pełnej weryfikacji tych parametrów – co wzbudziło największe zaniepokojenie, bo stanu tych elementów nie można już ocenić po zakończeniu budowy bez specjalistycznych badań.
Błędy występują niezależnie od inwestora – kontrola objęła dziewięć mostów w całym kraju
Inspekcja dotyczyła budów w siedmiu samorządach oraz w oddziale Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Wielkopolsce. W sumie pod lupę wzięto dziewięć mostów w różnych regionach Polski, z inwestycji rozpoczynających się od początku 2021 roku aż do planowanych na połowę 2025 roku. Okazało się, że podobne problemy występowały zarówno przy lokalnych inwestycjach, jak i przedsięwzięciach realizowanych przez duże instytucje zarządzające infrastrukturą. Powtarzalność tych uchybień wskazuje na ich systemowy charakter. Na liście skontrolowanych mostów znalazły się m.in. przeprawa na rzece Białka w Trybszu, most nad rzeką Sołą w Porąbce, przebudowa mostu w Baryczce, rozbudowa mostu przez Mogilnicę w Kotowie oraz modernizacja mostu przez rzekę Mogilna w miejscowości Poryte. Kontrola dotyczyła zarówno nowych budowli, jak i modernizacji już istniejących konstrukcji.
Nadzór nad realizacją pozostawiał wiele do życzenia – problemy widoczne też w dokumentacji
Niewłaściwości nie ograniczały się jedynie do braków w badaniach technicznych. W siedmiu z ośmiu kontrolowanych jednostek wykazano problemy z nadzorem inwestorskim – osoby odpowiedzialne za kontrolę nie realizowały swoich zadań zgodnie z umowami i przepisami. Często dzienniki budowy były prowadzone niestarannie, a ważne informacje dotyczące przebiegu prac pozostawały niezapisane. Brakowało danych o próbkach materiałów, warunkach wykonawczych czy niektórych kontrolach. Takie dokumenty są niezwykle istotne, ponieważ pozwalają po latach odtworzyć przebieg inwestycji i ustalić odpowiedzialność za ewentualne błędy. Ponadto, w pięciu przedsięwzięciach wykryto błędy już na etapie przygotowania, takie jak braki w dokumentacji projektowej, brak statyczno-wytrzymałościowych opracowań czy niekompletne decyzje administracyjne. Mimo to inwestorzy zatwierdzali dokumentację i dopuszczali projekty do realizacji.
Niektóre zaniedbania stanowiły poważne zagrożenie – NIK apeluje o ujednolicenie procedur
Przy oględzinach stwierdzono również problemy w utrzymaniu niektórych mostów. Wykryto uszkodzenia barier ochronnych, zatkane dylatacje i wycieki przy łożyskach mostowych. Szczególny niepokój wzbudził przypadek z powiatu nowotarskiego, gdzie w pobliżu przyczółka mostu magazynowano odpady ziemne i gruz. NIK uznała to za bezpośrednie zagrożenie uszkodzenia konstrukcji, ponieważ intensywne opady mogły spowodować przemieszczenie odpadów i naruszenie stabilności mostu. Dopiero interwencja kontrolerów doprowadziła do sprzątnięcia terenu.
Pomimo tych stwierdzeń kontrola nie wykazała nieprawidłowości dotyczących rozliczania środków publicznych. Według informacji, finansowanie inwestycji przebiegało zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zastrzeżenia dotyczyły jakości nadzoru, kompletności dokumentacji i przestrzegania procedur technicznych. Najważniejszym wnioskiem raportu jest to, że zapewnienie bezpieczeństwa i trwałości mostów nie zależy wyłącznie od wielkości nakładów finansowych, lecz przede wszystkim od rzetelności kontroli na każdym etapie realizacji projektów. Dlatego NIK rekomenduje, aby Instytut Badawczy Dróg i Mostów opracował jednolite standardy działania dla samorządów oraz sporządził katalog obowiązkowych badań, które muszą być wykonane przed oddaniem do użytku nowych obiektów.
