Kiedyś częstym problemem były przepełnione klasy i szkoły funkcjonujące na dwie zmiany. Obecnie sytuacja przedstawia się zupełnie inaczej – w wielu miejscowościach uczniów stale ubywa, a lokalne władze coraz częściej podejmują decyzje o zamykaniu placówek.
Wpływ niżu demograficznego jest coraz bardziej widoczny zarówno w statystykach, jak i w realnych działaniach samorządów, coraz częściej przygotowujących szkół i przedszkoli do likwidacji.
Spada liczba uczniów – prognozy nie napawają optymizmem
W roku szkolnym 2025/2026 naukę rozpoczęło około 4,9 mln uczniów, o blisko 700 tys. mniej niż kilkanaście lat temu. Co gorsza, prognozy demograficzne wskazują, że ten spadek będzie kontynuowany – liczba dzieci w wieku 7-14 lat ma zmniejszyć się o około 19,5% w przeciągu najbliższych ośmiu lat, a do 2060 roku nawet o 30%. To wyzwanie dla szkół i samorządów, które muszą podejmować bolesne decyzje dotyczące funkcjonowania placówek.
Coraz więcej gmin decyduje się na likwidację szkół
Jeszcze dwa lata temu, w roku wyborczym, samorządy podchodziły ostrożniej do kwestii zamykania szkół. Obecnie sytuacja znacznie się zmieniła. W 2026 roku w niektórych województwach już złożono kilkadziesiąt wniosków o zamknięcie szkół i przedszkoli – szczególnie widoczny jest ten trend na Mazowszu.
„Od 2023 roku na Mazowszu złożono 82 wnioski o likwidację szkół i wydano jedynie jedną decyzję odmowną. Aż 44 z zamkniętych placówek to szkoły podstawowe. W Małopolsce od 2023 roku złożono 67 wniosków, z czego tylko 9 nie zostało zaakceptowanych przez kuratorium.”
Nie tylko budynki – szkoły to serce lokalnej społeczności
W mniejszych miejscowościach szkoła to nie jedynie miejsce nauki – to także centrum wydarzeń kulturalnych, świętowania i integracji mieszkańców. To tu odbywają się lokalne uroczystości i festyny rodzinne, które łączą społeczność.
Dlatego plany zamknięcia szkoły zazwyczaj budzą niepokój i sprzeciw mieszkańców. Oznacza to często wydłużone dojazdy dla dzieci oraz utratę ważnego punktu spotkań lokalnej społeczności. Zdaniem ekspertów, choć niż demograficzny trudno powstrzymać, kolejne decyzje o likwidacjach będą się pojawiać. Dodatkowo problemem pozostaje odpowiednie zagospodarowanie budynków po zamkniętych szkołach, które nierzadko przez długi czas pozostają puste.
