Ich dom przypominał nie do zdobycia fortecę, gdzie niemal nie rozstawali się z bronią. Mimo to, w nocy z 31 sierpnia na 1 września 1992 roku wszystkie zabezpieczenia zawiodły. Kto naprawdę stoi za brutalnym zabójstwem Alicji i Piotra Jaroszewiczów? Dlaczego ta sprawa, mimo upływu lat, wciąż wzbudza kontrowersje i pozostaje jedną z najbardziej zagadkowych zbrodni w powojennej Polsce?
Przez lata pojawiło się wiele teorii, a dochodzenie wzbudzało liczne wątpliwości i krytykę z powodu licznych błędów proceduralnych. Czy były premier Piotr Jaroszewicz znał zbyt wiele sekretów? A jeśli tak, komu mógł zaszkodzić? Podobno miał informacje o tzw. „matrioszkach” – sobowtórach kluczowych działaczy komunistycznej Polski, które miały zostać podstawione przez władze radzieckie. A może to tajemnice z okresu II wojny światowej, ukryte w dokumentach w jego posiadaniu, przyniosły mu śmierć? Czy dochodzenie było tylko formalnością, a prawdziwe motywy kryły się za działaniami służb? Prawdopodobnie wiele z tych pytań pozostanie bez odpowiedzi, a sprawa zbrodni Jaroszewiczów nadal budzi emocje, nawet po ponad trzydziestu latach od tragicznej nocy.
Twierdza, która zawiodła
Piotr Jaroszewicz, urodzony w 1909 roku na Podlasiu, zaczynał karierę jako nauczyciel, następnie został oficerem Ludowego Wojska Polskiego oraz współpracownikiem władz radzieckich. Po wojnie systematycznie awansował, aż stał się jednym z najważniejszych ludzi w PRL-u. Pełnił funkcję wiceministra obrony, ministra górnictwa, członka Biura Politycznego KC PZPR, a w latach 1970-1980 był premierem za rządów Edwarda Gierka. Jednak w 1980 roku stracił stanowisko, rok później został usunięty z partii i internowany podczas stanu wojennego. W nowej rzeczywistości razem z żoną Alicją – znaną dziennikarką i mistrzynią Polski w strzelectwie – wycofali się do willi w Aninie.
Małżeństwo rzadko opuszczało dom, a jeśli już, starali się unikać blasku fleszy. Podwarszawski dom stał się ich twierdzą, otoczoną wysokim murem i psami obronnymi. Były premier był przekonany, że czyha na niego niebezpieczeństwo – szczególnie po wypadku helikoptera w latach 70., który do końca uważał za zamach. Od tej pory ufał niewielu osobom. Miał pozwolenie na broń i nosił ją niemal stale przy sobie razem z Alicją – czasem nawet z bronią otwierali drzwi zaufanym gościom. W mieszkaniu było wiele zabytkowych sztucerów i innej broni palnej. To wszystko było powszechną wiedzą. Jak więc sprawcy zdołali włamać się do tak dobrze strzeżonego domu, zabić małżeństwo i uniknąć kary?
Noc pełna tortur i tragedii
Noc z 31 sierpnia na 1 września 1992 roku w willi przy ulicy Zorzy 19 w Aninie przyniosła horrory, których szczegóły śledczy poznali jedynie częściowo. Piotr Jaroszewicz zginął przez uduszenie – użyto paska od sztucera, do którego przypięto trzonek ciężkiego narzędzia. Jego żona została zastrzelona z karabinu z bliskiej odległości, a głowa roztrzaskała się pod potężnym pociskiem. Sekcja wykazała, że były premier był przed śmiercią torturowany – bity tępym narzędziem, prawdopodobnie wałkiem do ciasta. Zatem mogli oni chcieć wymusić jakieś informacje – co miał potwierdzać fakt, że w chwili śmierci Jaroszewicz miał jedną rękę wolną, jakby zmuszono go do podpisania czegoś przemocą.
Wielką zagadką pozostaje droga, jaką sprawcy przedostali się do strzeżonej posiadłości, jak sami unieszkodliwili psa rasy schnaucer olbrzym, znanego z agresji, i jak zdołali zaskoczyć czujnych domowników, którzy nawet oglądali telewizję z bronią w ręku. Dochodzenie sugerowało, że przestępcy znali dobrze plan domu i mogli wejść po rosnących pnączach winorośli na mur. To jednak był tylko początek licznych pytań bez odpowiedzi. Samo śledztwo przeprowadzone zostało bardzo niedbale – uczniowie szkół policyjnych mogli by znaleźć na nim wzorzec tego, jak nie powinno się prowadzić dochodzenia.
Bez odpowiedzi i bez sprawców
Rankiem 1 września syn Jan, obawiając się o rodziców, przyjechał do domu. Po znalezieniu martwego ojca i niedziałającego telefonu ruszył na najbliższy posterunek, by wezwać pomoc. Policja znalazła ciało Alicji dopiero podczas działań na miejscu. Mimo szybko podjętych czynności, popełniono kardynalne błędy – nie zabezpieczono śladów, brakowało właściwego protokołowania, a do domu wpuszczano niezliczone osoby: od funkcjonariuszy różnych służb po dziennikarzy i rodziny. Nie udało się nawet ustalić dokładnej godziny zgonu, a hipoteza napadu rabunkowego okazała się fałszywa, gdyż nic cennego nie zginęło – jedynie brakowało kilku dokumentów.
To właśnie brak skradzionych kosztowności zasiał podejrzenia o polityczny motyw zabójstwa. Według jednej z teorii, Jaroszewicz miał w posiadaniu tajne wojenne dokumenty z archiwum Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy w Radomierzycach, które mogły zawierać listy konfidentów gestapo oraz kompromitujące informacje o osobach z Zachodu. Inna hipoteza głosi, że premier znał sekrety dotyczące „matrioszek” – radzieckich agentów udających polskich komunistów, wśród nich m.in. Bolesława Bieruta i Józefa Światły. W kręgach plotek pojawiało się też przypuszczenie, że posiadał dowody kompromitujące ekipę Wojciecha Jaruzelskiego.
Śledztwo przeciągało się latami. W 1993 roku wytypowano kilku recydywistów, a w 1994 roku zatrzymano cztery osoby, które jednak zostały uniewinnione. Jako dowody używano numeru rejestracyjnego samochodu, podobieństwa do innego napadu i zeznania świadków, które potem się wycofali. W 2005 roku otworzono specjalny zespół, wykorzystujący nowe metody badawcze, w tym analizę DNA, jednak również to nie przyniosło rozstrzygnięcia.
Dopiero w 2018 roku prokuratura ogłosiła zatrzymanie trzech podejrzanych z tzw. gangu karateczków, którzy mieli na koncie liczne napady. Głównemu oskarżonemu Robertowi S. postawiono zarzuty dotyczące uduszenia Jaroszewicza i zabójstwa jego żony, na co dwaj pozostali mieli mieć wpływ. Pomimo skazania, kolejne lata przyniosły ponowne zwroty w sprawie.
W listopadzie 2024 roku sąd uniewinnił domniemanych sprawców, wskazując na błędy i niedociągnięcia prowadzące do fałszywych oskarżeń. Wszystko wskazuje na to, że morderstwo Jaroszewiczów pozostanie zbrodnią doskonałą, której prawdziwi sprawcy nigdy nie staną przed wymiarem sprawiedliwości.
