W globalnym wyścigu o przewagę w dziedzinie sztucznej inteligencji Europa pozostaje w tyle za Chinami i Stanami Zjednoczonymi. Mimo to, uznany laureat Nagrody Nobla Philippe Aghion nie traci nadziei, wskazując na unikalne atuty Starego Kontynentu, które mogą zmienić zasady gry.
W historii gospodarczej pojęcie „twórczej destrukcji” opisuje momenty, gdy przełomowe technologie radykalnie zmieniały sektory, jednocześnie otwierając drzwi dla nowych branż – od maszyny parowej, przez linię produkcyjną, aż po rewolucję cyfrową. Obecna fala rewolucji to sztuczna inteligencja, która – jak podkreśla Aghion – może zrewolucjonizować świat pracy i gospodarkę.
Philippe Aghion, którego prace w dziedzinie twórczej destrukcji zyskały mu Nagrodę Nobla w ekonomii w 2025 roku, uważa, że AI będzie siłą transformującą zatrudnienie: „Sztuczna inteligencja zabierze pewne miejsca pracy, ale jednocześnie utworzy nowe, dzięki którym społeczeństwo zyska szansę na rozwój” – mówił podczas Brussels Economic Forum.
Europa wobec wyzwania AI – czy dogoni liderów?
Gospodarcza trajektoria Unii Europejskiej i USA rozwinęła się przez wiele lat niemal równolegle, ale pojawienie się ery cyfrowej dało przewagę Ameryce. W tej chwili PKB per capita w USA jest niemal dwukrotnie wyższe niż w Europie. Zdaniem Aghiona europejski kontynent stoi przed ryzykiem powtórzenia błędów z czasów rewolucji informatycznej, jeśli nie podejmie zdecydowanych działań: „Europa musi się przebudzić i wykorzystać swoją szansę” – podkreśla noblista.
W wyścigu o rozwój AI Stany Zjednoczone i Chiny aktywnie inwestują ogromne środki w rozwój zaawansowanych modeli językowych oraz infrastrukturę, podczas gdy europejskie projekty, takie jak francuski model „Mistral”, nadal pozostają nieliczne.
Europejski potencjał ukryty w danych i regulacjach
Mimo że dogonienie gigantów nie będzie łatwe, Aghion przekonuje, że Europa ma szansę wykorzystać swoje mocne strony. Przykładem jest ochrona zdrowia, gdzie dostęp do wysokiej jakości danych medycznych oferuje ogromne możliwości zastosowania AI do tworzenia innowacyjnych rozwiązań.
„Europejskie dane medyczne są znacznie lepsze niż amerykańskie, co umożliwi tworzenie wyspecjalizowanych systemów opartych na sztucznej inteligencji” – mówi ekonomista.
Co więcej, europejska tradycja regulowania rynku, zwłaszcza w kwestii ochrony danych i prywatności, może być zaletą. Aghion podkreśla, że rośnie zapotrzebowanie na etyczne wykorzystanie AI, które minimalizuje ryzyko nadużyć i chroni użytkowników: „Odpowiedni poziom regulacji uczyni Europę jeszcze bardziej atrakcyjnym miejscem dla rozwoju technologii” – dodaje.
Nowe możliwości dla europejskiego przemysłu
Eksperci z branży, jak Thomas Saueressig z niemieckiej grupy SAP, sugerują, że sztuczna inteligencja może dodać energii tradycyjnym sektorom przemysłowym w Europie. Wykorzystując AI do podnoszenia efektywności produkcji, kontynent ma szansę zyskać nowy impuls rozwojowy.
Jednak, by to osiągnąć, konieczne jest zapewnienie lepszych warunków badawczych i finansowych, a także wsparcie dla startupów, szczególnie poprzez rozwój rynku kapitału wysokiego ryzyka i bardziej jednolitych przepisów prawnych w Unii.
Konieczność zwiększenia inwestycji i integracji rynków
Trudności z finansowaniem młodych firm to w Europie częsty problem: banki często niechętnie udzielają kredytów, a inwestorzy potrzebują jasnych i jednolitych przepisów dotyczących zwrotu inwestycji i upadłości. Wzmocnienie integracji europejskich rynków kapitałowych jest więc kluczowe, by przyciągnąć więcej inwestorów wysokiego ryzyka.
Premier Luksemburga, Luc Frieden, zwraca uwagę na ogromne oszczędności europejskich gospodarstw domowych, które zamiast inwestować w innowacje, trafiają głównie do nieruchomości i obligacji państwowych. Komisja Europejska próbuje przeciwdziałać temu poprzez unię oszczędnościowo-inwestycyjną, mającą stworzyć bardziej zintegrowany i efektywny rynek kapitalowy.
Wsparcie dla badań i edukacji – klucz do sukcesu
Philippe Aghion podkreśla też, że sektor obronny mógłby stać się bazą dla innowacji na wzór amerykańskiej DARPA, znanej z tworzenia kluczowych technologii, takich jak internet czy GPS. Jednocześnie naciska na konieczność inwestycji w edukację i przekwalifikowanie pracowników, aby złagodzić negatywne skutki automatyzacji i zmian na rynku pracy.
Bez odpowiednich zabezpieczeń społecznych i systemów edukacyjnych sztuczna inteligencja może bowiem pogłębić społeczne nierówności, prowadząc do frustracji i wzrostu populizmu.
