Komisja Europejska wszczęła postępowanie przeciwko firmie Meta, w wyniku którego ustaliła, że Facebook i Instagram wykorzystują mechanizmy mające na celu uzależnienie swoich użytkowników. Przykładem takich praktyk są między innymi niekończące się przewijanie, powiadomienia push, automatyczne odtwarzanie materiałów wideo oraz indywidualnie dopasowane treści. Za naruszenie przepisów Meta może zostać ukarana grzywną sięgającą nawet 12 miliardów dolarów.
Unijne przepisy DSA (Akt o Usługach Cyfrowych) wyraźnie zabraniają stosowania narzędzi, które mogą prowadzić do uzależnienia użytkowników. Do najczęściej wymienianych mechanizmów należą:
- Infinite scroll – czyli ciągłe, bez końca przewijanie treści, które powoduje, że użytkownik nie jest w stanie oderwać się od ekranu. Ta technika jest powszechnie stosowana przez platformy takie jak Instagram, Meta i TikTok;
- Autoodtwarzanie – automatyczne odtwarzanie filmów podczas przewijania, które dodatkowo przyciąga uwagę użytkownika;
- Personalizacja treści – algorytmy dobierają filmy i zdjęcia specjalnie tak, by użytkownik regularnie trafiał na coś, co przyciągnie jego uwagę. Eksperci podkreślają, że takie układanie jest przemyślane, by wywoływać stałą potrzebę „nagrody” w postaci interesujących materiałów, przeplatanych mniej ciekawymi;
- Powiadomienia push – komunikaty wyświetlane poza aplikacją, np. na ekranie głównym smartfona, które informują o nowych treściach, komentarzach czy reakcjach i podsycają tak zwaną FOMO – czyli lęk przed przegapieniem czegoś ważnego.
Facebook i Instagram pod lupą Komisji Europejskiej – poważne zarzuty
Jak się dowiadujemy, Komisja Europejska rozpoczęła postępowanie wobec firmy Meta w 2024 roku, wskazując, że gigant technologiczny nie dokonał odpowiedniej analizy ryzyka stosowania mechanizmów uzależniających w swoich aplikacjach społecznościowych Facebook i Instagram.
KE zwraca uwagę, że Meta świadomie pominęła dane dotyczące nocnego czasu spędzanego przez nastolatków na tych platformach, co może prowadzić do kompulsywnego korzystania z nich. Dodatkowo, środki zapobiegawcze wprowadzone przez firmę mające ograniczyć to ryzyko są niewystarczające.
Przykładowo, rodzice mogą ustawić limity czasowe dla dzieci, jednak mechanizm ten jest łatwy do obejścia, nie zapewniając realnej ochrony. Komisja zwraca też uwagę, że narzędzia kontroli rodzicielskiej wymagają od rodziców sporej wiedzy technicznej i czasu, by mogły być skuteczne. W ocenie KE taka sytuacja podważa sens całej ochrony.
Meta ma teraz dwie możliwości – dostosować się do wymagań Komisji albo odwołać się od decyzji. W przypadku dalszych naruszeń przepisów DSA, firma może zostać ukarana karą sięgającą nawet 6% globalnych rocznych przychodów, co daje około 12 miliardów dolarów.
Problemy Meta sięgają dalej – precedensowy wyrok w USA
Nie tylko w Europie firma stanęła w obliczu zarzutów dotyczących uzależniających praktyk. Na początku roku w Stanach Zjednoczonych zapadł przełomowy wyrok w sprawie, w której Meta oraz Google zostały uznane za winne stosowania mechanizmów prowadzących do nałogowego użytkowania ich aplikacji.
Powódka, która dla ochrony prywatności występuje pod pseudonimem Kaley, <strong:pozwała firmy za celowe uzależnienie i destrukcję jej dzieciństwa. Korzystała z YouTube już w wieku 6 lat oraz z Instagrama od 9 roku życia.
Co ważne, był to pierwszy przypadek, w którym poddano ocenie nie same treści, ale algorytmy odpowiedzialne za ich dobór. Przysięgli orzekli, że Meta i Google projektowały swoje serwisy tak, by utrzymywać użytkowników w uzależnieniu. Kobieta otrzymała odszkodowanie w wysokości 3 milionów dolarów.
Blokady wiekowe jako odpowiedź na problem uzależnienia młodzieży
Uzależnienie odbija się bezpośrednio na modelu biznesowym platform społecznościowych, które zarabiają, wyświetlając reklamy im dłużej użytkownik pozostaje na stronie, tym więcej reklam widzi.
W odpowiedzi na zagrożenie niektóre państwa zdecydowały się na wprowadzenie blokad wiekowych – m.in. Wielka Brytania i Australia prawnie ograniczyły dostęp do mediów społecznościowych dla osób poniżej 16 roku życia. Również w Polsce trwają prace nad podobnym rozwiązaniem, które wykluczałoby użytkowników do 15. roku życia.
Wprowadzenie takiego przepisu w Polsce ma być powiązane z możliwością anonimowej weryfikacji wieku, wymaganą przez unijną dyrektywę eIDAS 2, co może nastąpić już pod koniec tego roku.
