Coraz więcej młodych ludzi znajduje się w sytuacji, gdy ani nie uczą się, ani nie pracują. Żyją niejako w zawieszeniu, często całkowicie wyłączeni z systemu edukacji i rynku pracy. Przyczyny takiego stanu rzeczy bywają różne – od świadomych decyzji, aż po problemy związane z infrastrukturą w ich miejscach zamieszkania czy zdrowiem. Specjaliści nazywają tę grupę NEET.
W Polsce udział osób z tego grona wśród młodych w wieku 15-34 lat przekracza już 10 procent w 2024 roku. Skrót NEET pochodzi z języka angielskiego i oznacza „Not in Employment, Education or Training”, czyli osoby nieuczestniczące w edukacji, zatrudnieniu lub szkoleniach.
Pierwsze formalne użycie określenia NEET miało miejsce w Wielkiej Brytanii w 1999 roku, w raporcie opisującym młodych, którzy przez minimum pół roku nie byli nigdzie zatrudnieni ani nie kształcili się. Obecnie grupa ta znacząco się powiększyła i obejmuje coraz starsze roczniki. Z danych brytyjskiego urzędu statystycznego ONS wynika, że osób NEET w wieku 16-24 lat jest ponad milion, co stanowi 13,5 proc. tej grupy wiekowej.
A jak sytuacja wygląda w Polsce? Według najnowszych raportów, co dziesiąty młody Polak kwalifikuje się do grupy NEET. W porównaniu do Unii Europejskiej, gdzie ten wskaźnik wynosi 12,4 proc., Polska plasuje się lepiej, mając 10,1 proc. Jednak specjaliści podkreślają, że problem jest poważny i nie można go ignorować.
Rośnie liczba młodych ludzi poza edukacją i pracą – jak wygląda ich codzienność?
Laura, czytelniczka, która pracuje w administracji, zauważa, że liczba młodych ludzi nieuczestniczących ani w edukacji, ani zatrudnieniu, znacząco wzrasta. „Mam wiele spraw dotyczących osób bez ubezpieczenia, które porzuciły szkołę i nie podjęły pracy, nawet sezonowej” – opowiada. „Są poza systemem, utrzymują się głównie z wsparcia rodziców i nie wykazują chęci do zmiany”.
Coraz więcej osób dostrzega, że młodzież wybiera bierność – oczekują wysokich zarobków i wygody, ale bez gotowości na ciężką pracę i systematyczną naukę.
„Moja siostrzenica ukończyła technikum, ale nie podeszła do matury, bo uznała, że matura nie ma sensu. Szuka pracy, ale żaden z dostępnych jej zawodów jej nie odpowiada – kelnerowanie odpada, bo wymaga ruchu, praca w galerii nie, bo chce mieć wolne popołudnia i weekendy. Nawet gdy podrzuciłam jej ofertę w osiedlowym sklepie, nie przyszła, bo nie chce pracować za minimalną pensję i wcześnie wstawać” – dzieli się czytelniczka.
Często rodzice bezradnie obserwują takie postawy – ich dzieci dorosły, a nadal nie chcą ani się uczyć, ani zarabiać, a jednocześnie pytają o comiesięczne przelewy finansowe.
Mimo że odsetek NEET w Polsce jest nadal niższy niż w wielu krajach UE, niepokoi wzrost tej grupy, który z roku na rok staje się coraz dynamiczniejszy. Powody to m.in. problemy ze zdrowiem psychicznym, wykluczenie społeczne, trudności mieszkaniowe oraz ograniczony dostęp do edukacji czy pracy, zwłaszcza w regionach wiejskich.
„Najwięcej osób z grupy NEET jest w województwach podkarpackim, świętokrzyskim i warmińsko-mazurskim, najmniej zaś na Mazowszu. Różnice wynikają m.in. z miejsca zamieszkania, warunków ekonomicznych i społecznych” – wynika z raportu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
Eksperci zwracają uwagę, że oprócz kwestii indywidualnych dużą rolę odgrywają bariery systemowe – niedostosowana oferta edukacyjna, brak adekwatnego wsparcia ze strony instytucji oraz niestabilne warunki zatrudnienia utrudniają młodym odnalezienie się na rynku pracy.
Czy współpraca różnych środowisk to klucz do problemu NEET?
Problem NEET staje się wyzwaniem społecznym i ekonomicznym, które coraz wyraźniej rysuje się na horyzoncie. Widać to zwłaszcza przy tegorocznych maturzystach, którzy coraz częściej rezygnują z kontynuacji nauki na wyższych uczelniach. Ilona, świeża maturzystka, mówi: „Nie wierzę, że dyplom studiów pomoże mi znaleźć pracę. Szukam zatrudnienia, ale często spotykam się z odmową”.
Z badań wynika, że około 56 procent maturzystów planuje studia wyższe, co pokazuje spory spadek względem 2018 roku, kiedy sięgało to aż 95 procent. Znacząca część młodych wybiera inne ścieżki, takie jak praca czy podróże.
Jednak wśród osób NEET znajdują się również tacy, którzy przerwali naukę na różnych etapach – od szkół średnich po studia wyższe. Według raportu GUS formalną edukację porzuciło ponad pół miliona młodych, co stanowi 7,4 proc. analizowanej grupy.
Minister nauki podkreśla, że potrzebne są autorytety, które zachęcą młodzież do nauki i pokazania, że zdobywanie wiedzy to droga do realizacji marzeń i stabilnej przyszłości zawodowej.
Walka z zjawiskiem NEET wymaga wsparcia ze strony różnych instytucji – szkół, uczelni, urzędów pracy oraz organizacji lokalnych. Indywidualne podejście, pomoc psychologiczna, edukacyjna i rozwój zawodowy to elementy, które mogą przyczynić się do aktywizacji młodych pozostających poza systemem. Konieczne są elastyczne programy zatrudnienia, szkolenia dostosowane do potrzeb współczesnego rynku oraz mentoring.
Masz coś do dodania? Podziel się opinią w komentarzu lub napisz do redakcji. Gwarantujemy anonimowość.
