Polska nie pełni już roli najważniejszego wsparcia dla Ukrainy, a spór o interpretację wspólnej historii powoduje osłabienie obu krajów, na co cieszy się Rosja – tak podkreślają niemieckie media.
„Osoba obserwująca polską scenę polityczną może odnieść wrażenie, że to obecnie Ukraina jest traktowana jako główny przeciwnik Warszawy” – zauważa w komentarzu dla "Frankfurter Allgemeine Zeitung" dziennikarz Stefan Locke. Jak opisuje, niemal codziennie ugrupowania narodowo-konserwatywne oraz skrajna prawica w Polsce żądają zakończenia dostaw pewnych typów broni dla Kijowa, ograniczenia wypłat dla ukraińskich uchodźców, a nawet blokady integracji Ukrainy z Unią Europejską.
„Tego typu postulaty można zauważyć także w Kancelarii Prezydenta, gdzie Karol Nawrocki wzmacnia antyukraińskie nastroje” – dodaje Locke, wskazując, że nawet rząd Donalda Tuska ograniczył wsparcie finansowe dla Ukrainy i pojawiły się w jego szeregach wątpliwości wobec ukraińskiej europejskiej integracji.
Dziennikarz zastanawia się, jak doszło do takiej zmiany, skoro Polska jeszcze niedawno była jednym z najzagorzalszych orędowników ukraińskiej sprawy, z czego sama była dumna.
Polityczne napięcia i iskra zapalna
Locke wskazuje, że za obecną sytuację stoi przede wszystkim polska polityka wewnętrzna. Prezydent Nawrocki, według jego słów, dąży do odsunięcia od władzy rządu Tuska przy kolejnych wyborach, wykorzystując Ukrainę jako narzędzie polityczne. Idealnie to ułatwia prezydent Zełenski – dodaje.
Z jego perspektywy, w skomplikowanych relacjach polsko-ukraińskich „wystarczyła iskra”, by zniszczyć wypracowane od 1991 roku próby pojednania. Locke za taką iskrę uważa nadanie przez Ukrainę jednostce wojskowej imienia „Bohaterów UPA”.
Fakt, że w Ukrainie istniały liczne pomniki i ulice poświęcone Stepana Banderze i ukraińskim nacjonalistom, przez długi czas nie budził sprzeciwu Nawrockiego. Obecnie jednak, jako prezydent, zupełnie zmienił swoje stanowisko – przypomina autor, wskazując na decyzję o odebraniu Zełenskiemu Orderu Orła Białego.
Locke podkreśla również, że Kijów ma swoje luki w podejściu do wspólnej historii z Polską. Walka o narrację historyczną słabii obie strony w ich wspólnej obronie przed rosyjską agresją. Kreml z kolei chwali decyzje Nawrockiego, a Ukraina, silna na froncie, domaga się równego traktowania przez Polskę, która – zdaniem dziennikarza – nadal często patrzy na sąsiada z pozycji opiekuńczej.
„Oba kraje są od siebie wzajemnie zależne, zwłaszcza w kontekście przekazywania pomocy humanitarnej i wojskowej. Wzajemne oskarżenia historyczne przynoszą jedynie krótkoterminowe korzyści polityczne, ale w ostateczności osłabiają zdolność obronną całej Europy” – konkluduje autor.
Polsko-ukraińskie napięcia już w ubiegłym roku
W podobnym tonie analizę przedstawił dziennik „Die Welt”. Warszawski korespondent Philipp Fritz podkreśla, że Polska redefiniuje dziś swoją rolę w relacjach z Ukrainą i nie jest już tak aktywna w pomocy wojskowej. Wśród polskich ugrupowań widać rywalizację o to, który rząd okazał się mniej pomocny Kijowowi w ostatnich latach.
Bezpośrednią przyczyną sporów między Kijowem i Warszawą była decyzja Zełenskiego o nadaniu jednostce wojskowej nazwy odwołującej się do UPA, jednak problemy z relacjami sięgają wcześniej – już wiosną i latem 2023 roku Polska zaczęła dostrzegać w społeczeństwie powstające nastroje antyukraińskie.
Powodem było m.in. rzekome uprzywilejowanie ukraińskich uchodźców i obawy o rosnące koszty pomocy. Prezydent Nawrocki szybko podłapał te nastroje w trakcie kampanii wyborczej i je spotęgował, a podgrzewają je obecnie przede wszystkim partie prawicowe, w tym Prawo i Sprawiedliwość.
Rząd Donalda Tuska nie zdecydował się na zdecydowaną kontrę, bojąc się utraty popularności w sondażach.
Coraz mniejsza pomoc wojskowa
Philipp Fritz wskazuje także na zmniejszenie się wartości polskiej pomocy zbrojeniowej dla Ukrainy w 2024 roku. Według ujawnionych ostatnio przez ministra obrony danych, w latach 2022–2023 Polska przekazała Ukrainie sprzęt o wartości niemal 15 mld złotych, natomiast w tym roku jest to już tylko około 1,55 mld złotych.
Z niemieckiego punktu widzenia to znacząca zmiana, zwłaszcza że jeszcze niedawno Polska, z rządem PiS na czele, nalegała na Berlin, by zwiększał pomoc dla Ukrainy, często krytykując wstrzemięźliwość Niemiec.
Ukraińsko-polska politolog Oleksandra Iwaniuk jest zdania, że „Polska nie pełni już roli rzecznika Ukrainy w Unii Europejskiej”. Ostrzega, że jeśli PiS wraz z radykalnymi ugrupowaniami wygra wybory, Warszawa może zablokować dalszą integrację Kijowa z UE.
Z jej perspektywy Ukraina przeszacowała lojalność Polski, wierząc, że ta na zawsze pozostanie jej sojusznikiem ze względu na wspólne interesy i krytykę Rosji. Zabrakło też odpowiednich gestów ze strony Kijowa, co teraz oznacza konieczność większych inwestycji w relacje z Warszawą.
