Minister rodziny, pracy i polityki społecznej, Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, zapowiedziała, że skala działań Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących tzw. umów śmieciowych może być naprawdę imponująca. Nowe przepisy dają inspekcji szerokie możliwości kontrolne i zaczną obowiązywać już od środy.
Podczas konferencji w Gnieźnie minister podkreśliła, że wchodzi w życie „największa reforma w historii Państwowej Inspekcji Pracy”. PIP zyska narzędzia do eliminowania wieloletnich patologii na rynku pracy, które od dawna utrudniają stabilne zatrudnienie – czyli problemu umów śmieciowych. Jak zapowiedziała minister: inspektorzy będą mogli na drodze administracyjnej przekształcać niekorzystne śmieciówki w umowy o pracę.
Szefowa resortu pracy zwróciła uwagę, że liczba skarg od pracowników jest już duża i prawdopodobnie jeszcze wzrośnie, co zwiastuje wzmożone działania kontrolne. Na pytanie o to, ile umów może zostać w ten sposób zweryfikowanych już w pierwszym roku obowiązywania nowych regulacji, minister przyznała, że trudno mówić o konkretnych liczbach.
Brakuje oficjalnych statystyk dotyczących naruszeń prawa. Wiadomo jednak, że około 1,5 miliona osób pracuje na podstawie umów cywilnoprawnych, lecz nie każda z nich to „śmieciówka”. Szacuje się natomiast, że około 160 tysięcy umów typu B2B może być jedynie przykrywką dla faktycznego stosunku pracy.
Ważną informacją dla przedsiębiorców jest możliwość skorzystania z tzw. abolicji, którą będą mieli czas wykorzystać do lipca przyszłego roku. Oznacza to, że jeśli sami poprawią nieprawidłowości dotyczące zatrudnienia w ciągu roku, unikną surowych kar. Zgodnie z nowelizacją maksymalne grzywny za łamanie przepisów wzrosną z 30 do 60 tysięcy złotych, a dla recydywistów nawet do 90 tysięcy.
Minister podkreśliła, że przedsiębiorcy nie będą musieli także przechodzić długich procedur administracyjnych, jeśli zdecydują się na naprawę błędów na własną rękę. Co ciekawe, według informacji napływających do resortu, coraz więcej firm samodzielnie przegląda i koryguje swoje umowy, oferując pracownikom stabilne zatrudnienie, zanim inspektorzy przeprowadzą kontrole.
Dziemianowicz-Bąk dodała, że głównym celem kar jest odstraszanie od łamania prawa, jednocześnie zaznaczając, że większość polskich pracodawców działa zgodnie z przepisami.
Jak wygląda nowy system kontroli?
Nowe uprawnienia PIP pozwolą na przekształcanie „nielegalnych” umów cywilnoprawnych w umowy o pracę dzięki decyzji administracyjnej. Kontrole mogą rozpocząć się zarówno na podstawie zawiadomień od pracowników, jak również w ramach rutynowych inspekcji.
W trakcie kontroli inspektor może najpierw zarządzić zawarcie umowy o pracę. Jeśli pracodawca odmówi, uruchamiana jest procedura administracyjna, podczas której szczegółowo bada się faktyczny charakter zatrudnienia danej osoby – m.in. zakres obowiązków, miejsce i czas pracy.
W przypadku stwierdzenia, że powinna funkcjonować umowa o pracę, inspektor wyda decyzję administracyjną określającą m.in. wysokość wynagrodzenia, rodzaj umowy (na czas określony lub nieokreślony) oraz nazwę stanowiska – wszystkie elementy niezbędne w klasycznej umowie o pracę.
Taką decyzję można odwołać do sądu pracy, który na czas procedury może wydać zabezpieczenie zakazujące zwolnienia pracownika. Oznacza to, że w praktyce pracownik ma prawo do ochrony zatrudnienia na mocy przekształconej umowy. Procedura ma być przeprowadzana szybko, by minimalizować niepewność obu stron.
Co więcej, reforma przewiduje współpracę między PIP, ZUS i Krajową Administracją Skarbową. Dzięki wymianie danych, jeśli zostanie ujawnione ukrywanie stosunku pracy, odpowiednie instytucje mogą podejmować działania mające na celu odzyskanie zaległych składek i podatków.
W trakcie swojej wizyty w Gnieźnie minister spotkała się także z lokalnymi władzami, podkreślając wagę nowej reformy dla całego rynku pracy.
