Już 8 lipca wejdzie w życie kluczowa reforma Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), która znacząco ułatwi przekształcanie umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B na umowy o pracę. Szacuje się, że nowe przepisy mogą wywołać nawet 2 tysiące rocznych sporów sądowych. Szef PIP zwraca uwagę na rosnącą liczbę skarg napływających do inspekcji z całego kraju.
To prawdziwa rewolucja na rynku pracy — od teraz Państwowa Inspekcja Pracy zyska kompetencje do przekształcania umów zlecenia oraz umów B2B w etaty. Choć cały proces jest złożony, zmiana będzie miała ogromne konsekwencje. Jak wpłynie na rynek pracy? O tym przeczytasz w naszym cyklu „PIP.Zmiana”.
Nowe uprawnienia PIP zaczną działać już w środę, 8 lipca 2026 roku. Najważniejsza zmiana to możliwość przekształcania nieprawidłowo zawieranych umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B na umowę o pracę za pomocą decyzji administracyjnej. Do tej pory inspekcja musiała zgłaszać takie przypadki do sądów, co znacząco przedłużało cały proces.
Reforma ma przeciwdziałać nadużyciom na rynku pracy, zwłaszcza tam, gdzie faktyczne warunki zatrudnienia odpowiadają stosunkowi pracy, lecz formalnie podpisywane są umowy cywilnoprawne. Dzięki nowym narzędziom PIP będzie mogła szybciej reagować i nakładać wyższe kary na pracodawców łamiących przepisy.
Prognozy napływu sporów sądowych
Według szacunków, reforma może spowodować lawinowy wzrost liczby spraw trafiających do sądów pracy – może ich być nawet 2 tys. rocznie.
– Do tej pory ciężar dowodzenia leżał po stronie oskarżających, ale teraz to przedsiębiorcy będą musieli udowodnić swoje racje – alarmował poseł Konfederacji Ryszard Wilk podczas posiedzenia Sejmu. Ostrzegał przy tym, że niska skuteczność PIP w sądach może skutkować prawdziwym armagedonem batalii sądowych pomiędzy przedsiębiorcami a inspekcją.
Poseł pytał także o dotychczasowe statystyki dotyczące ustalania stosunku pracy przed sądami – zapytania te wyjaśnił Sławomir Pałka, podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. Okazało się, że w latach 2021-2025 do sądów rejonowych wpłynęło łącznie 187 takich spraw. Z tych zdecydowana większość, czyli 91, zakończyła się częściowym lub pełnym uwzględnieniem żądań PIP.
– Inspekcja w połowie przypadków odnosiła sukces przed sądami – podsumował Pałka. W tym czasie złożono 44 apelacje, z których 35 zostało oddalonych.
Podsekretarz podkreślił, że prognoza 2 tys. sporów rocznie to jedynie przewidywanie, a ostateczna liczba pozwów będzie zależeć od aktywności PIP. Ministerstwo Sprawiedliwości zapewnia, że jest gotowe do wzmocnienia wydziałów pracy i zwiększenia zasobów sądowych, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Dane z pierwszego kwartału 2026 roku sugerują na razie stabilność – odnotowano tylko jedną sprawę dotyczącą ustalenia stosunku pracy.
Obawy vs. rzeczywistość – jak będzie naprawdę?
Poseł Ryszard Wilk stwierdził, że jeśli typowa sprawa trwa około roku, to efektem reformy może być nawet „2 tysiące lat postępowań sądowych”. Tak pesymistyczne prognozy kontrastują z wypowiedzią Sławomira Pałki, który zaznacza, że Inspekcja Pracy nie nadużywa nowych uprawnień.
Jeśli zauważymy, że procedury się przeciągają i sądy pracy potrzebują wsparcia, możemy zatrudnić dodatkowych asesorów. Co roku do wymiaru sprawiedliwości trafia wielu młodych absolwentów, którzy mogą pomóc. Trzeba podchodzić do tego z umiarkowanym optymizmem, bo analiza skutków regulacji jest prognozą, a rzeczywistość może ją zweryfikować – mówił Pałka.
Skargi lawinowo rosną. Co to oznacza dla pracodawców?
Były szef PIP, Marcin Stanecki, który w czwartek przekazał swoje obowiązki Januszowi Krasoniowi, ujawnił, że do inspekcji napływa coraz więcej skarg.
– W stosunku rocznym liczba skarg dotyczących niewłaściwego stosowania kontraktów cywilnoprawnych wzrosła o 100%. W maju zarejestrowano ich blisko 2 tysiące. Po rozpoczęciu obowiązywania reformy liczba ta prawdopodobnie jeszcze się zwiększy. Wszystkie kontrole będą jednak uprzedzane informacją dla przedsiębiorców – wyjaśnił Stanecki.
W wywiadzie dla mediów podkreślił, że z reformy nie powinni martwić się uczciwi pracodawcy, lecz jedynie ci, którzy świadomie łamią przepisy zatrudnienia.
8 lipca nie zmienia się definicja stosunku pracy zawarta w Kodeksie pracy, ale inspekcja zyska narzędzia do szybszego i skuteczniejszego eliminowania nadużyć związanych z umowami cywilnoprawnymi – podkreślił Stanecki.
Zaznaczył również, że decyzje o ustaleniu stosunku pracy nie będą mogły być wykorzystywane jako pretekst do zwolnień lub niekorzystnego traktowania pracownika.
Na czym polega największa zmiana?
Dzięki reformie, Państwowa Inspekcja Pracy zyska możliwość wydawania decyzji administracyjnych nakazujących przekształcenie umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, jeśli podczas kontroli zostaną wykryte naruszenia przepisów zatrudnienia.
- W pierwszej kolejności inspektor wyda polecenie usunięcia nieprawidłowości oraz wyznaczy termin na legalizację stosunku pracy.
- Jeśli przedsiębiorca nie zastosuje się do tego polecenia, inspekcja będzie mogła złożyć wniosek o wydanie decyzji przekształcającej umowę w etat.
- Od takiej decyzji zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się do sądu pracy, co zawiesi jej wykonanie do czasu rozstrzygnięcia.
Ponadto nowe przepisy przewidują kilka innych istotnych zmian:
- Możliwość uzyskania przez pracodawcę indywidualnej interpretacji przepisów od PIP, aby upewnić się co do prawidłowości stosowanych umów.
- Przeprowadzanie kontroli w formie zdalnej.
- Lepszą współpracę PIP z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową, które będą dostarczać dane ułatwiające wybór podmiotów do kontroli.
- Zwiększone kary pieniężne za łamanie przepisów, mające działać odstraszająco.
- Plany działań PIP oparte na analizie ryzyka, obejmujące roczne i wieloletnie strategie kontroli.
