Zbigniew Stawicki, wiceminister finansów i zastępca szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), rozwiewa wątpliwości dotyczące mechanizmów działania kontroli skarbowych w Polsce. Podkreśla, że budżet państwa nie jest uzupełniany za pomocą kar czy mandatów, lecz przez świadome i dobrowolne wpłaty podatników. Jednak aby do tego doprowadzić, kluczowe jest wyeliminowanie nierównej, nieuczciwej konkurencji na rynku.
W ostatnich tygodniach głośno było o tzw. „nabyciach sprawdzających” organizowanych przez KAS, które dotyczyły m.in. zakupu pizzy przez pracowniczki skarbówki, a które zakończyły się mandatem dla właściciela pizzerii opiewającym na 2,5 tysiąca złotych. Zastępca szefa KAS jasno zaznacza, że z powodu tajemnicy skarbowej nie może komentować żadnych indywidualnych spraw, w tym tej kontrowersyjnej pizzy.
Wyjaśnia, że nabycie sprawdzające to procedura wdrożona od początku 2022 roku, służąca przede wszystkim dwóm celom: weryfikacji, czy przedsiębiorcy prawidłowo ewidencjonują sprzedaż za pomocą kas fiskalnych oraz czy wydawane są paragony fiskalne. Jest to kluczowa broń w walce z szarą strefą, szczególnie w sektorze gastronomii, drobnym handlu i usługach.
W 2025 roku KAS przeprowadziła aż 57 858 takich kontroli, wykrywając ponad 19 tysięcy nieprawidłowości. W pierwszym kwartale kolejnego roku dokonano już 15 251 takich działań i znaleziono blisko 6 tysięcy uchybień.
Zapytany o sposób wyboru miejsc kontroli, Stawicki podkreślił, że funkcjonariusze uda się wyłącznie do wcześniej wytypowanych punktów na podstawie analizy ryzyka. Decyzje te bazują na rozmaitych danych, w tym z bazy KAS oraz informacji od innych przedsiębiorców, którzy często sygnalizują nieuczciwe praktyki konkurencji.
Wiceszef KAS stanowczo zaprzeczył, że kontrole mają charakter subiektywny, a funkcjonariusze kierują się prywatną niechęcią wobec konkretnych lokali. Zaznaczył, że procedura nabycia sprawdzającego to starannie sterowany proces, a każda kontrola poprzedzona jest dokładną analizą posiadanych informacji.
Kiedy pojawią się złamania przepisów prawa podatkowego, postępowanie może zakończyć się wystawieniem mandatu karnego – przykazał Stawicki. Mandat można przyjąć lub odrzucić, co w przypadku odmowy skutkuje skierowaniem sprawy do sądu. Jednak mandat nie jest kwestią przypadkową, a wysokość kary dobierana jest zgodnie z przepisami.
Nabycie sprawdzające to tylko pierwszy etap sprawdzania – dopiero po zakończeniu tej fazy można mówić o dalszych konsekwencjach prawnych, takich jak wystawienie mandatu czy wszczęcie kontroli podatkowej. W trakcie kontroli mogą pojawić się również inne wykroczenia, które zostaną odpowiednio zarejestrowane i rozpatrzone.
Co ważne, jeśli podczas kontroli nie wykryto żadnych nieprawidłowości, sprawa zostaje zamknięta. Jeżeli naruszenia były minimalne, sprawa może zostać zakończona bez dalszych sankcji skarbowych.
W kontekście rosnącej liczby mandatów pojawiają się obawy, czy kierownictwo KAS nie nakazuje wystawiania większej liczby kar. Zbigniew Stawicki stanowczo temu zaprzecza, wyjaśniając, że nie obowiązują żadne limity czy narzucone normy ilości mandatów. Wskaźniki, które są ustalane, odnoszą się do liczby potwierdzonych nieprawidłowości, a nie liczby samych mandatów.
Według niego, wzrost mandatów i ich wartości w ostatnich latach to efekt skuteczniejszej analizy ryzyka i trafniejszego wskazywania miejsc, gdzie dochodzi do naruszeń prawa.
Stawicki podkreślił także, że celem działań KAS nie jest zasilanie budżetu pieniędzmi z kar, które stanowią relatywnie niewielką sumę w porównaniu do całości obrotu gospodarczego. Najistotniejsza jest prewencja i przekonanie podatników, że nieuczciwe praktyki zostaną wykryte i ukarane, co sprzyja równości wobec prawa.
Zbigniew Stawicki zakończył rozmowę, odwołując się do zwyczajowego pytania przy zakupie paragonu i faktury, które w rzeczywistości oznacza pytanie, czy kupujący chce, by sprzedawca rzetelnie rozliczył się z podatku.
„Budżet nie jest zasilany karami czy mandatami, lecz dobrowolnymi wpłatami podatników. Aby to się działo, musimy chronić uczciwych przedsiębiorców przed nieuczciwą konkurencją.”
