Dobiegły końca badania terenowe w miejscu dawnej wsi Huta Pieniacka, położonej na zachodzie Ukrainy. W trakcie prac udało się zlokalizować obszary, gdzie może spoczywać około stu osób – poinformował ks. Tomasz Trzaska z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. Jak wyjaśnił, ekshumacje najwcześniej mogą rozpocząć się dopiero w przyszłym roku.
Jak wynika z ustaleń Instytutu Pamięci Narodowej, zbrodni dokonali żołnierze niemieckiego 4. Pułku Policyjnego SS, złożonego z ukraińskich ochotników dywizji SS „Galizien”, przy współudziale członków Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz lokalnych ukraińskich grup paramilitarnych.
– Badany teren obejmuje ponad 4000 metrów kwadratowych. W jego obrębie natrafiliśmy na szczątki rozmieszczone na obszarze około 200 metrów kwadratowych, a same jamy grobowe zajmują powierzchnię ponad 72 metrów kwadratowych – tłumaczył ks. Trzaska, który brał udział w wyprawie poszukiwawczej.
Szczątki ludzkie znaleziono łącznie w około 25 miejscach. Na przestrzeni 72 metrów kwadratowych odkryte kości noszą ślady obrażeń, co wskazuje na dramatyczne okoliczności śmierci.
Po zakończeniu badań pozostałe szczątki zostały odpowiednio zabezpieczone przed planowanymi ekshumacjami. Trzeba jednak zaznaczyć, że według prawa ukraińskiego wymagane są oddzielne zgody na prowadzenie poszukiwań oraz późniejszych wykopalisk.
Reprezentant IPN poinformował, że w tych jamach grobowych może znajdować się około stu pochowanych ofiar.
– Obecne szacunki wskazują na około sto osób, ale otwarte pozostaje wiele pytań. Wciąż nie wiemy, jak głęboko sięgają jamy grobowe i w jaki sposób ułożone są w nich szczątki. Biorąc jednak pod uwagę dostępne relacje i rozmiar znalezionych miejsc, liczba ofiar prawdopodobnie jest znaczna – na pewno większa niż kilkadziesiąt, może bliższa kilkuset – podkreślił ks. Trzaska.
Nie wykluczył on, że poszukiwania w Hucie Pieniackiej będą kontynuowane także po zakończeniu tego etapu.
– Obecnie musimy zakończyć ten etap i sporządzić raport. Następnie planujemy przeprowadzić ekshumacje, ewentualnie połączone z dalszymi poszukiwaniami. Jeśli jama grobowa potwierdzi nasze ustalenia, samo wykopywanie mogłoby trwać nawet do dziesięciu tygodni – zaznaczył.
Zgodnie z przewidywaniami, prace ekshumacyjne powinny rozpocząć się nie wcześniej niż w przyszłym roku, zależnie od uzyskania odpowiednich zezwoleń. Ks. Trzaska dodał, że wczesna jesień to niekorzystny czas na takie działania ze względu na twardą ziemię i warunki pogodowe, które znacznie komplikują prace.
Zapytany o atmosferę podczas działań poszukiwawczych, przedstawiciel IPN zaznaczył, że wszystko przebiegało spokojnie i bez żadnych incydentów.
– Nie było żadnych prowokacji ani problemów. Zarówno na miejscu, jak i podczas podróży czy pobytu w hotelu panowały bardzo spokojne warunki. Całość przebiegła pomyślnie – podsumował ks. Trzaska.
Historycy przywołują tragiczne wydarzenia z 28 lutego 1944 roku, kiedy to polscy mieszkańcy Huty Pieniackiej zostali bestialsko zamordowani przez żołnierzy 4. Pułku Policyjnego SS z dywizji „Galizien” pod dowództwem niemieckim, z udziałem oddziałów UPA oraz paramilitarnych formacji nacjonalistów ukraińskich kierowanych przez Włodzimierza Czerniawskiego.
Huta Pieniacka stała się symbolem cierpienia Polaków zamordowanych na obecnych terenach Ukrainy. Na podstawie ustaleń śledztwa prowadzonego w Krakowie wiadomo, że liczba ofiar wyniosła około 850 osób, a wieś została doszczętnie zniszczona.
