Aż 79% uczestników badania wyraża przekonanie, że politycy w Polsce nie ponoszą skutecznych konsekwencji za łamanie prawa, natomiast 69% jest zdania, że sądy nie funkcjonują niezależnie od wpływów politycznych. Najlepszą ocenę stanu praworządności wystawiają sympatycy Koalicji Obywatelskiej, podczas gdy najbardziej krytyczni są zwolennicy partii opozycyjnych – wskazują najnowsze dane CBOS.
Większość badanych (53%) rozumie pojęcie „praworządności” jako zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa. 45% łączy je z przestrzeganiem przez władze obowiązujących przepisów, a 44% uważa, że obejmuje także niezależność sądów od polityki. Mniej osób (20%) definiuje praworządność jako posłuszeństwo prawa przez samych obywateli, a 12% zwraca uwagę na dostęp społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości i pomocy prawnej.
Zapytani o to, czy władze publiczne respektują wyroki sądów, nawet jeśli są dla nich niekorzystne, twierdząco odpowiedziało jedynie 33% ankietowanych, zaś 54% się z tym nie zgadza, a 13% nie miało zdania.
79% respondentów jest zdania, że politycy rzadko ponoszą realne konsekwencje za łamanie prawa. Przeciwne poglądy wyraziło jedynie 16%, a 5% pozostało niezdecydowanych.
Analizując preferencje polityczne, najwyższy poziom zaufania do legalizmu władzy wykazują zwolennicy Koalicji Obywatelskiej (średnia ocena 2,81). Najniżej taką ocenę wystawiają sympatycy ugrupowań Konfederacji, zarówno Wolność i Niepodległość (1,85), jak i Korony Polskiej (1,94). Zwolennicy Prawa i Sprawiedliwości oceniają legalizm na poziomie 2,20, co plasuje się poniżej średniej dla całej próby.
Zdaniem 69% badanych sądy w Polsce nie są niezależne od wpływów politycznych; jedynie 20% uważa, że są, a 11% nie potrafiło wyrobić sobie zdania. Największą wiarę w niezależność wymiaru sprawiedliwości ma elektorat Koalicji Obywatelskiej (2,68), natomiast najniższe oceny odnotowano wśród zwolenników Konfederacji Wolność i Niepodległość (1,89). Zwolennicy Prawa i Sprawiedliwości plasują się tu na poziomie 2,03, poniżej średniej ogólnej.
Wyniki badania pokazują również, że przekonanie o równości wobec prawa jest w społeczeństwie bardzo słabe. Aż 77% respondentów twierdzi, że prawo nie jest w Polsce stosowane jednakowo wobec wszystkich obywateli, podczas gdy jedynie 18% jest odmiennego zdania.
Ocena równości wobec prawa silnie zależy od samooceny warunków materialnych. Osoby postrzegające swoje warunki jako złe dają temu wskaźnikowi wartość 1,52, co jest znacznie poniżej średniej (2,04). Natomiast respondenci oceniający swoje życie materialne jako dobre wskazują wynik 2,11, nieznacznie wyższy od przeciętnej.
Ponadto zwolennicy poglądów lewicowych i centrowych są bardziej przekonani o przestrzeganiu zasady równości wobec prawa (średnia 2,19) niż osoby o poglądach prawicowych (1,83).
Największe zaufanie do sprawiedliwości i równości wobec prawa wykazuje elektorat Koalicji Obywatelskiej (2,45), jednak nawet tam średnia ocena nie osiąga połowy dostępnej skali. Zwolennicy pozostałych partii opozycyjnych osiągają wskaźniki poniżej średniej: Konfederacja Wolność i Niepodległość – 1,77, Konfederacja Korony Polskiej – 1,84, Prawo i Sprawiedliwość – 1,90.
Analiza pokazuje również niski poziom zaufania do polskich sądów. Tylko 34% badanych ufa wymiarowi sprawiedliwości, podczas gdy 54% mu nie ufa. Najlepsze opinie o sądach mają osoby o poglądach lewicowych (2,94) i centrowych (2,92), natomiast osoby o poglądach prawicowych są zdecydowanie bardziej sceptyczne (2,30).
Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” zostało przeprowadzone w dniach 9-19 kwietnia na reprezentatywnej grupie 944 Polaków, wyłonionych losowo z rejestru PESEL, w ramach procedury mixed-mode.
