Młodzi ludzie, którzy poszukują akceptacji i poczucia przynależności, coraz częściej stają się ofiarami internetowych grup angażujących się w przemoc – ostrzega dr Konrad Ciesiołkiewicz. Ekspert podkreśla, że te społeczności wykorzystują samotność, problemy psychiczne oraz wrażliwość młodych, by uczynić z nich rodzaj „broni”.
Coraz więcej fałszywych alarmów, wzmożona aktywność internetowych środowisk nawołujących do przemocy oraz wykorzystywanie dzieci w celach destabilizacyjnych – to wszystko dzieje się w erze komunikatorów, gier online i zaawansowanych algorytmów. „Dostęp do młodych ludzi nigdy nie był aż tak łatwy” – zauważa dr Ciesiołkiewicz, psycholog i politolog, kierujący Centrum Analiz Społeczeństwa Informacyjnego na Uczelni Korczaka. Autor nowego raportu „Weaponizacja osób małoletnich i młodych dorosłych” podkreśla, że obecnie coraz mniej chodzi o konkretne ideologie, a bardziej o fascynację destrukcją i wywoływaniem chaosu.
Pytanie: W ostatnim czasie widzimy nasilenie fałszywych alarmów i akcji destabilizujących służby. Czy to objaw przedstawianego przez pana zjawiska?
Odpowiedź: Według medialnych opisów można tak to odczytać. To spełnia standardy zjawiska określanego jako „com” – czyli internetowe grupy działające wyłącznie online, często bez fizycznego kontaktu. Funkcjonują według określonych reguł – sieciują się, budują relacje zależności i wzajemnie się nakręcają.
W takich grupach status rośnie wraz z odwagą i prowokacyjnymi działaniami. Im większy chaos ktoś wywoła, tym bardziej zyskuje w oczach rówieśników. Pojawia się też toksyczne przekomarzanie się, wymiana doświadczeń typu „co zadziałało”, „co przyniosło większy efekt” czy „co przestraszyło więcej osób”. To już prawdziwa filozofia funkcjonowania online – wszystko podkreślone efektem medialnym i szokiem.
Pytanie: Czyli działania te mają na celu nie tylko samą przemoc, ale i jej widowiskowy charakter?
Odpowiedź: Dokładnie tak. Liczy się efekt społeczny – ma być głośno, spektakularnie, by wywołać panikę i reakcję instytucji, mediów oraz społeczeństwa. Sprawcy zazwyczaj nie chwalą się publicznie, bo to mogłoby przyspieszyć ich wykrycie, jednak dynamika wzajemnego nakręcania się i budowania pozycji jest bardzo widoczna.
Pytanie: Jak ważne jest to, że w takich grupach pojawiają się bardzo młode osoby?
Odpowiedź: To kluczowy aspekt. Europejskie instytucje od lat biją na alarm. Nie mówimy tu tylko o młodych dorosłych, ale też o dzieciach w wieku dwunastu, trzynastu lat, które angażują się w działania dywersyjne czy przestępcze. Od 2025 roku coraz głośniej mówi się o „weaponizacji” młodzieży – czyli wykorzystywaniu ich jako narzędzi do szerzenia terroru i chaosu.
Pytanie: Na czym polega mechanizm takiego wykorzystywania?
Odpowiedź: Najpierw trzeba znaleźć osoby podatne – są one wychwytywane online, na grupach wsparcia, platformach społecznościowych czy forach. Najczęściej to młodzi ludzie przeżywający kryzysy psychiczne, samotność, odrzucenie, cierpiący na depresję, ADHD czy zaburzenia ze spektrum autyzmu, a także poszkodowani przez bullying. Następnie zawiązuje się z nimi relacje, czasem nawet emocjonalne lub romantyczne, by potem systematycznie wciągać ich w destrukcyjne działania.
Pytanie: W raporcie pojawia się pojęcie „nihilistycznie zorientowanej przemocy”. Co ono oznacza?
Odpowiedź: To nowy typ radykalizacji, który różni się od tradycyjnego ekstremizmu tym, że ideologia jest mniej istotna. Na pierwszym miejscu stawiana jest czysta destrukcja – wywołanie chaosu, cierpienia i destabilizacji. To rodzaj fascynacji samą przemocą.
Pytanie: Trudno to zrozumieć.
Odpowiedź: To rzeczywiście przekracza wyobrażenia. Podstawą jest samotność – młodzi szukają uznania, poczucia wartości i przynależności. Nawet jeśli to wspólnota jedynie wirtualna, daje im akceptację i wzmacnia poczucie własnej wartości.
Pytanie: Zatem samotność staje się paliwem napędowym tych działań?
Odpowiedź: Dokładnie. Im większa izolacja społeczna, tym silniejsza pokusa szukania uznania w sieci. Oczywiście internet ma także pozytywne oblicze jako miejsce wsparcia, ale niestety destrukcyjne grupy znakomicie potrafią wykorzystać podatność młodych.
Pytanie: Mówił pan o fascynacji przemocą.
Odpowiedź: Tak. Wiele osób zatrzymanych wcześniej działało w tzw. „gore communities” – społecznościach epatujących brutalnością, krwią i śmiercią. To prowadzi do desensytyzacji, czyli osłabienia odczuwania szoku związanego z przemocą.
Pytanie: Jak działa to w praktyce?
Odpowiedź: Początkowo młodzi oglądają brutalne materiały, później są zachęcani do okrucieństwa wobec zwierząt, a następnie do podejmowania kolejnych coraz bardziej agresywnych wyzwań. „Zrób to, nagraj, pokaż” – to tworzy spiralę, która pochłania, szczególnie gdy mamy do czynienia z osobami, których system moralny i emocjonalny dopiero się kształtuje. W długim kontakcie z przemocą trudno, by nie wywołało to poważnych zmian w postawach.
Pytanie: Z jednej strony przemoc może nabierać formy chorej rozrywki, ale z drugiej – młodzi są wykorzystywani przez państwa do działań hybrydowych osłabiających przeciwników, prawda?
Odpowiedź: Tak, to już oficjalne stanowisko Europolu i NATO. Po wybuchu wojny na Ukrainie obserwujemy gwałtowny wzrost takich praktyk. Młodzież bywa wykorzystywana, głównie przez Rosję, ale także inne państwa, do siania chaosu i destabilizacji – często bez pełnej świadomości, że są częścią czyichś planów.
Pytanie: Jak to możliwe?
Odpowiedź: System jest złożony i wielowarstwowy. Są osoby rekrutujące, pośrednicy i logistyka, a na końcu zleceniodawcy. Młody człowiek może dostać polecenia typu: „zrób zdjęcie”, „przenieś paczkę” czy „wywołaj alarm” i nie zdawać sobie sprawy, że bierze udział w przestępczych czy destabilizujących działaniach.
Pytanie: Europol używa terminu „przemoc jako usługa”.
Odpowiedź: Dokładnie – „violence as a service” to nowoczesny model przestępczości opierający się na technologii. Zadania są realizowane i zlecane przez komunikatory, często za drobne wynagrodzenie. Może to być przewiezienie przesyłki, nagranie miejsca lub wywołanie fałszywego alarmu. Czasami okazuje się, że w paczkach są niebezpieczne materiały, takie jak niedawno odkryte zapalniki.
Pytanie: A wszystko to odbywa się na powszechnie używanych platformach.
Odpowiedź: To właśnie podkreśla powagę problemu. Dostęp do młodych dziś nie jest ograniczony żadnymi barierami – każdy ma smartfona i stale pozostaje online. Kiedyś istniały granice geograficzne, role rodziny, szkoły czy społeczności lokalnej, które stanowiły ochronę.
Pytanie: Czy państwo jest w stanie przeciwdziałać tym zagrożeniom?
Odpowiedź: Na razie w dużym stopniu nie. Potrzebne są skuteczne regulacje i odzyskanie kontroli państwowej nad przestrzenią cyfrową. Niestety ustawa mająca wdrożyć unijny Akt o Usługach Cyfrowych została zawetowana, mimo że umożliwiałaby szybkie reakcje na treści przestępcze.
Pytanie: Przeciwnicy tych regulacji mówią o zagrożeniu wolności.
Odpowiedź: Dzisiejszy brak kontroli to prawdziwe zagrożenie. Państwo praktycznie nie ma narzędzi, żeby chronić dzieci, przeciwdziałać przemocy, groomingowi czy destabilizacji. To jest poważny problem społeczny.
Pytanie: Czy same przepisy wystarczą?
Odpowiedź: Nie. Konieczna jest także edukacja i rozwijanie krytycznego myślenia. Trzeba o tym mówić w szkołach, rodzinach, samorządach i miejscach pracy – nie po to, by moralizować, ale uczyć dystansu, odpowiedzialności i refleksji.
Pytanie: Czy społeczeństwo zdaje sobie sprawę z tych zagrożeń?
Odpowiedź: Mam wrażenie, że temat jest wciąż zbyt mało nagłaśniany. Pierwszym frontem walki nie są tylko służby specjalne, ale także nauczyciele, psycholodzy, pedagodzy, pracownicy socjalni oraz urzędnicy.
Pytanie: Co grozi, jeśli tego problemu nie podejmiemy?
Odpowiedź: Największym ryzykiem XXI wieku może stać się pokolenie wychowane w atmosferze przemocy, chaosu i cyfrowej alienacji. Ludzie obojętni na cierpienie, żyjący w ciągłej eskalacji szoku i radykalizacji. To scenariusz, który zdecydowanie nie powinien zostać zignorowany.
